Янгиликлар

The Times of India Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ҳақида мақола эълон қилди. Нашрда ёритилишича, Тошкентда очилган мазкур марказ Ўзбекистоннинг “Учинчи Ренессанс” ғоясини ифода этувчи йирик маданий ва интеллектуал лойиҳа сифатида жаҳон эътиборини тортмоқда. У мамлакатнинг илмий ва маърифий салоҳиятини тиклаш, бой тарихий меросни замонавий технологиялар билан уйғунлаштириш ҳамда халқаро мулоқот майдонига айланишни мақсад қилган.

2026 йил 17 март куни Тошкент шаҳрида Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази тантанали равишда очилди. У ўзининг кўлами, рамзий аҳамияти ва геосиёсий мазмуни билан жаҳон эътиборини тортаётган йирик маданий ва интеллектуал лойиҳадир.

Мамлакатнинг “Учинчи Ренессанс” даврининг асосий устуни сифатида қаралаётган мазкур 10 гектарли мажмуа Марказий Осиёнинг илмий, маърифий ва маданий алмашинув маркази сифатидаги тарихий ролини тиклашни мақсад қилган. Шу билан бирга, у таълим ва мулоқот орқали экстремизм ва исломофобияга замонавий ёндашувни таклиф этади.
 
Лойиҳа илк бор 2017 йилда Президент Шавкат Мирзиёев томонидан БМТ Бош Ассамблеясида илгари сурилган бўлиб, у ерда Исломнинг маърифат, тинчлик ва ижодкорликка асосланган инсоний моҳиятини намоён этишга чақирилган эди. Шундан буён ташаббус “Янги Ўзбекистон”нинг энг нуфузли маданий лойиҳаларидан бирига айланди.

“Уч минг йиллик тарих замонавий ва таъсирчан тарзда намоён этилган. Бу ерда инсон ҳақиқатан ҳам тарихни ҳис қилади, бефарқ қолишнинг иложи йўқ”, — деди Финляндия президенти Александр Стубб.

Архитектура жиҳатидан марказ Темурийлар даври анъаналари билан замонавий дизайнни уйғунлаштиради. Унинг 65 метрлик мовий гумбази ва тўртта олтин дарвозаси миллий бирликни ифодалайди, барқарор режалаштириш ва кўкаламзор жамоат ҳудудлари эса уни ҳам маданий, ҳам шаҳарсозлик ёдгорлигига айлантиради.

Марказнинг асосий ғояси — имон ва илмни уйғунлаштиришдир. Қуръони каримдаги “Иқро” (“Ўқи”) оятининг ёзуви илм олишни маънавий бурч сифатида талқин этади. Унинг энг ноёб экспонатларидан бири — ЮНЕСКОнинг “Жаҳон хотираси” рўйхатига киритилган VII асрга оид Усмон Қуръонидир.

Анъанавий музейлардан фарқли ўлароқ, марказ “Цивилизациялар — Шахслар — Кашфиётлар” мавзуси асосида интерактив экспозиция форматига эга. Ташриф буюрувчилар исломдан олдинги даврдан тортиб Исломнинг олтин асри ва замонавий Ўзбекистонгача бўлган тарихий йўлни босиб ўтадилар. Бу жараён расмийлар таъкидлаётган янги интеллектуал уйғониш босқичини ифодалайди.

Парагвай президенти Сантьяго Пенья шундай деди: “Инсониятнинг кўплаб илмий ва маданий ютуқлари айнан шу ерда пайдо бўлган. Афсуски, дунё ҳар доим ҳам алгебра ва тиббиёт соҳасидаги асосий асарлар шу заминда яратилганини тўлиқ англайвермайди”.

Марказдаги муҳим инсталляциялардан бири — “Цивилизациялар ва кашфиётлар девори” бўлиб, у инсоният билимининг узлуксиз ривожини акс эттиради. Унда Хоразмий, Ибн Сино ва Беруний каби алломалар замонавий технологиялар билан боғланган ҳолда намоён этилади. Виртуал ва қўшимча реаллик, голограммалар ва сунъий интеллект каби илғор технологиялар орқали қадимий обсерваториялар қайта яратилиб, қўлёзмалар “жонлантирилади”. Шунингдек, болаларда илмга қизиқишни ошириш мақсадида “1001 ихтиро” лабораторияси ташкил этилган.

Расмийлар таъкидлашича, марказ Ўзбекистоннинг тарқоқ ҳолда сақланаётган маданий меросини қайта тиклашга қаратилган кенг қамровли саъй-ҳаракатларнинг бир қисми ҳисобланади. Халқаро муассасалар ва аукцион уйлари билан ҳамкорликда сўнгги йилларда 2 мингга яқин қўлёзма ва артефактлар, жумладан Ибн Сино ва Берунийга оид асарлар ватанига қайтарилди. Шунингдек, хорижий кутубхоналарда сақланаётган нодир асарларнинг факсимиле нусхалари ҳам яратилди.

Марказда 200 мингдан ортиқ китоб жамланадиган илмий кутубхона, реставрация лабораториялари, рақамли архивлар ва хаттотлик мактаби фаолият юритади. У ICESCO, IRCICA ва Оксфорд Ислом тадқиқотлари маркази каби ташкилотлар иштирокида жаҳон миқёсидаги илмий марказга айланиши кутилмоқда.

Лойиҳада 40 дан ортиқ мамлакатдан 1500 дан зиёд мутахассис иштирок этган. 2025 йил январь ойида ўтказилган президент текширувидан сўнг, экспозициялар янада бойитилиб, минглаб тадқиқотчиларнинг илмий ва инновацион ютуқлари билан тўлдирилди.

Жаҳон етакчилари ва халқаро ташкилотлар ҳам ушбу лойиҳага алоҳида эътибор қаратмоқда. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош котиби António Guterres ташриф чоғида Ўзбекистоннинг мулоқот ва маърифатга берган устувор аҳамиятини юқори баҳолади. Қозоғистон, Озарбайжон ва бошқа давлатлар раҳбарлари эса Марказни минтақада илмий тадқиқотлар ва маданий алмашинув учун умумий платформа сифатида таърифладилар.

Лойиҳа очилишидан аввал ҳам халқаро эътирофга сазовор бўлди. 2026 йил февраль ойида у Prix Versailles томонидан тузилган “Дунёнинг энг гўзал музейлари” рўйхатига киритилди. Шунингдек, у National Geographic, BBC ва Smithsonian Magazine каби нуфузли нашрларда ёритилиб, жаҳондаги йирик музей лойиҳалари қаторидан жой олди.

Беш нафар президент ва 300 дан ортиқ олим иштирок этган минтақавий конгрессда Марказ Марказий Осиё ва ундан ташқари ҳудудлар учун умумий маданий мерос рамзи сифатида намоён этилди.

Муқаддас Рамазон ойида бўлиб ўтган очилиш маросими ўзига хос рамзий аҳамиятга эга. Марказнинг пойдевори ҳам 2018 йил Рамазон ойида қўйилган бўлиб, бу ғоядан то амалга оширишгача бўлган саккиз йиллик йўлни англатади.

Ўзбекистон мерос ва замонавийлик чорраҳасида ўз ўрнини мустаҳкамлар экан, Ислом цивилизацияси маркази йирик туристик манзилга, шунингдек, глобал мулоқот майдонига айланиши кутилмоқда. У минтақа интеллектуал меросини келажак мақсадлари билан боғлашни кўзлайди.