Янгиликлар

Кувайтнинг The Times Kuwait нашри Тошкентда ўтаётган «Ислом цивилизацияси: янги нигоҳ — янги кашфиётлар» халқаро медиафорумини кенг ёритиб, уни Ислом цивилизацияси меросини замонавий медиа воситалари орқали жаҳон аудиториясига етказишга қаратилган муҳим мулоқот майдони сифатида баҳолади. Нашр форум доирасида тарихий меросни асраш билан бир қаторда, уни ёш авлодга замонавий ва таъсирчан форматларда етказиш, сунъий интеллект, ижтимоий тармоқлар, подкастлар ва ҳужжатли фильмлардан самарали фойдаланиш масалалари муҳокама қилинганини таъкидлади.

Ислом цивилизацияси тарихи тобора кўпроқ смартфонлар, ижтимоий тармоқлар, стриминг платформалари ва сунъий интеллект орқали ахборот олаётган авлодга қандай етказилиши мумкин?

Айни савол 2026 йил 24–28 август кунлари Тошкент ва Самарқандда ўтказилаётган «Ислом цивилизацияси: янги нигоҳ — янги кашфиётлар» халқаро медиафорумининг асосий мавзусини ташкил этмоқда. Форумда журналистлар, телерадиокомпаниялар вакиллари, кинематографистлар, олимлар, нашриётлар ҳамда рақамли медиа мутахассислари замонавий медиа воситалари орқали Ислом цивилизациясини жаҳон аудиториясига қандай тақдим этиш масалаларини муҳокама қилмоқда.

Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида ўтказилаётган форум ўнлаб мамлакатлардан медиа соҳаси мутахассислари ва экспертларни бир жойга тўплади. Ундаги асосий эътибор нафақат Ислом меросини асраб-авайлаш, балки унинг тарихини аниқ, масъулиятли ва ёш авлодга яқин бўлган замонавий форматларда ҳикоя қилиш масаласига қаратилмоқда.

Муҳокамалар анъанавий журналистика доирасидан чиқиб, ҳужжатли фильмлар, телевидение, китоблар, подкастлар, ижтимоий тармоқлар, сунъий интеллект ва иммерсив технологияларни Ислом цивилизациясининг илмий, интеллектуал ва маданий меросини кенг аудиторияга етказиш воситаси сифатида кўриб чиқмоқда.

Медиа соҳасидаги долзарб вазифага бағишланган форум

Форум аудитория тарих билан анъанавий китоблар ва муассасалар орқали эмас, тобора кўпроқ рақамли платформалар орқали танишаётган бир пайтда ўтказилмоқда. Шу боис иштирокчилар журналистлар ва медиа ташкилотлари қўлёзмалар, меъморий ёдгорликлар, илмий кашфиётлар ва тарихий шахсларнинг ҳаётини аниқликни йўқотмаган ҳолда қандай таъсирчан ҳикояларга айлантириши мумкинлигини муҳокама қилмоқда.

Муҳокамаларда илгари сурилаётган асосий ғоялардан бири — меросни асраш ишнинг фақат бошланиши экани. Асосий вазифа эса ушбу мерос ортида турган билим ва инсон тажрибасини асрлар ўтиб яшаётган авлод учун ҳам мазмунли ва тушунарли қилишдир.

Ислом цивилизацияси турли даврларда илм-фан ривожига ҳисса қўшган олимлар, табиблар, математиклар, астрономлар, файласуфлар, меъморлар, адиблар ва мутафаккирларни етиштирган. Уларнинг меҳнати асрлар ва минтақалар оша билимларнинг яратилиши ҳамда тарқалишига хизмат қилган.

Форумда ана шу тарихий воқеалар ва шахслар ҳақидаги ҳикояларни академик доиралардан чиқариб, оммавий медиа кун тартибига олиб кириш масаласи кўтарилмоқда. Ёш аудитория учун қисқа видеолар, подкастлар, ҳужжатли фильмлар, интерактив кўргазмалар ва ижтимоий тармоқлардаги ҳикоялар катта имконият сифатида баҳоланмоқда.

Ислом цивилизациясининг тўлиқ манзарасини тақдим этиш

Форумнинг яна бир муҳим мавзуси — Ислом цивилизациясини, аввало, замонавий сиёсат, низо ёки хавфсизлик масалалари орқали эмас, балки кенг интеллектуал ва маданий жараён сифатида намоён этиш заруратидир.

Унинг мероси математика, тиббиёт, астрономия, фалсафа, адабиёт, меъморлик, таълим ва илмий изланишлар каби соҳалардаги улкан ҳиссани қамраб олади. Иштирокчиларнинг таъкидлашича, мақсад ўтмишни идеаллаштириш эмас, балки унинг мураккаблиги ва инсоният тараққиётига қўшган тарихий ҳиссасини тўлиқроқ кўрсатишдан иборат.

Шу нуқтаи назардан, форум медиа воситаларини тарихий тадқиқотлар ва замонавий аудитория ўртасидаги кўприк сифатида кўрмоқда.

Ўзбекистон халқаро медиа майдонидаги ролини кенгайтиришга интилмоқда

Форумни очиб берган Ўзбекистон Президенти матбуот котиби Шерзод Асадов ушбу анжуманни катта рамзий аҳамиятга эга воқеа сифатида баҳолади. Унинг таъкидлашича, форум инсониятга умумий дахлдор бўлган кўп асрлик меросни жаҳонга кенгроқ намоён этишга қаратилган.

Ушбу меросни асраш ва уни жаҳон жамоатчилигига етказиш масъулият ва ишончни талаб қилишини таъкидлаган Асадов форумни фикр алмашиш ҳамда Ислом цивилизациясини замонавий ёндашувлар асосида тақдим этиш майдони сифатида қайд этди.

Ўзбекистоннинг маданий мероси соҳасида танилган мутахассис, айни пайтда Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази директори Фирдавс Фридунович Абдухолиқов ҳам форумда иштирок этди.

Абдухолиқов қарийб 50 мамлакатдан 300 га яқин медиа мутахассислари, олимлар, маданият намояндалари ва рақамли медиа соҳаси экспертларини бирлаштирган ялпи мажлисда сўзга чиқди.

Унинг асосий фикри шундан иборат бўлдики, Ислом цивилизацияси маркази оддий музей ёки тарихий ашёлар сақланадиган маскан эмас, балки замонавий маданий, таълимий ва медиа платформа сифатида фаолият юритиши керак.

Euronews бош ижрочи директори ва бош муҳаррири Клаус Штрунц Ўзбекистоннинг Ислом ва Ислом цивилизацияси тарқалишидаги тарихий ролини алоҳида таъкидлаб, мамлакатни Яқин Шарқ ва Хитойни боғловчи кўприк сифатида таърифлади.

Штрунц халқаро медиа Марказий Осиё мамлакатлари тарихини етарлича ёритмаётганини қайд этиб, Шарқ ва Ғарб ўртасидаги ҳамкорликда Ўзбекистоннинг ўрнига урғу берди. Унинг фикрлари Марказий Осиёнинг тарихий ва маданий меросига халқаро медиа эътиборини янада кучайтириш зарурлиги ҳақидаги форумнинг умумий мақсадига ҳамоҳанг бўлди.

Ислом цивилизацияси маркази ташаббуснинг асосий платформаси

Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази форум учун институционал база вазифасини бажармоқда ва у тарихий ашёларни сақлайдиган маскан сифатидагина эмас, балки кенг қамровли илмий-маданий платформа сифатида намоён бўлмоқда.

Марказ ўз таркибида турли коллекциялар, қўлёзмалар, илмий тадқиқотлар, таълим дастурлари ва замонавий экспозиция технологияларини бирлаштиради. Шунингдек, қўлёзмалар ва тарихий артефактларни сақлаш ҳамда рақамлаштириш, меъморий анъаналарни ҳужжатлаштиришга ҳам алоҳида эътибор қаратилади.

Марказнинг жойлашуви ҳам катта аҳамиятга эга. Тошкент, Самарқанд ва Бухоро Ислом илми ва маърифатининг ривожи ҳамда тарқалишида муҳим ўрин тутган шаҳарлар ҳисобланади.

Марказ директори Фирдавс Абдухолиқовнинг таъкидлашича, бугун Ислом цивилизациясини жамоатчиликка етказиш учун фақат тарихий тадқиқотларнинг ўзи етарли эмас, уни замонавий воситалар орқали ҳам тақдим этиш зарур.

У тарихий хотирани мустаҳкамлаш, Ислом қадриятларини халқаро аудиторияга етказиш ва Ислом ҳақидаги, унинг таъбири билан айтганда, бузиб кўрсатилган тасаввурларга қарши туриш бўйича саъй-ҳаракатларни кучайтиришга чақирди. Абдухолиқов марказ фақат меросни асраш муассасаси эмас, балки Исломни замонавий усуллар асосида намоён этиш ва ўргатиш платформаси эканини таъкидлади.

Халқаро медиа ҳамкорлик

Халқаро медиа ҳамкорлик ҳам форумнинг асосий мавзуларидан бири бўлмоқда. Марказ халқаро медиа ташкилотлари ва муассасалари билан ҳамкорлик алоқаларини йўлга қўйган бўлиб, Ислом мероси ва Ўзбекистон ҳақидаги ҳикояларни жаҳон аудиториясига етказиш мақсадида бу ҳамкорликни янада кенгайтиришга интилмоқда.

Халқаро телерадиокомпаниялар ва медиа ташкилотлари билан ҳамкорлик доирасида тарихий шахслар, маданий мерос ва Ўзбекистон тараққиётига бағишланган ҳужжатли фильмлар, телевизион дастурлар, репортажлар, китоблар ва рақамли лойиҳаларни ишлаб чиқиш кўзда тутилмоқда.

Шу тариқа, форум медиа ҳамкорликни оддий ахборот ёритиш воситаси сифатида эмас, балки Ислом цивилизацияси ҳақида узоқ муддатли халқаро контент яратиш имконияти сифатида кўрмоқда.

Ўтмишни келажак учун мазмунли қилиш

Форумда сўзга чиққан The Times Kuwait бош муҳаррири Ториқ Юсуф ал-Шумаймирий Ислом цивилизациясига тарихнинг ёпиқ бир саҳифаси сифатида қарамаслик кераклигини таъкидлади.

«Эҳтимол, биз йўл қўйишимиз мумкин бўлган энг катта хато — Ислом цивилизациясини биз билан содир бўлган нарса сифатида қабул қилишдир. Аслида у ҳануз бизга мурожаат қилиб келмоқда», — деди ал-Шумаймирий.

У журналистлар ва медиа мутахассисларининг тарихий билимларни келажак авлод учун мазмунли қилиш борасидаги масъулиятига урғу берди.

«Журналистлар ва медиа мутахассислари сифатида бизнинг вазифамиз фақат ўтмишни сақлаб қолиш эмас, балки келажакни шакллантирадиган авлод учун ўтмишни мазмунли қилишдир», — деди у.

Унинг фикрлари форумнинг асосий вазифаларидан бирини яққол ифодалади: тарихнинг ҳаққонийлигини сақлаган ҳолда уни замонавий усулларда етказиш йўлларини топиш.

«Бизнинг вазифамиз тарих етишмаслиги эмас, уни қандай ҳикоя қилишда»

Худди шу масала The Times Kuwait ижрочи бош муҳаррири Ривен Д'Соуза иштирокида «Ислом цивилизациясининг буюк шахсларини қайта тасаввур қилиш: XXI аср аудиториясини қандай жалб этиш мумкин?» мавзусидаги муҳокамада ҳам кўтарилди.

Д'Соуза Ислом цивилизацияси ўз даври ва ҳудудидан анча узоқларга тарқалган ғояларга эга бўлган олимлар, табиблар, математиклар, файласуфлар, астрономлар, меъморлар, адиблар ва мутафаккирларни етиштирганини қайд этди.

Бироқ у бу шахсларнинг ҳикоялари бугунги аудиторияга қизиқ ва тушунарли тарзда етказилаяптими, деган саволни ўртага ташлади.

«Бизнинг вазифамиз тарих етишмаслиги эмас. Бизнинг вазифамиз — бу тарихни қандай ҳикоя қилишимизда», — деди Д'Соуза.

У тарихий шахсларнинг ютуқлари ва саналарини санаб ўтиш билан чекланиб қолмасдан, уларнинг ортида турган инсон қиссалари — қизиқишлари, мақсадлари, қийинчиликлари, кашфиётлари ва сафарларини очиб бериш зарурлигини таъкидлади.

Унинг фикрича, бундай ёндашув асрлар олдин яшаган шахсларни замонавий аудитория учун янада яқин ва тушунарли қилади.

Технология имкониятларни кенгайтирмоқда

Технологиялар бу борада янги имкониятларни яратмоқда. Сунъий интеллект катта ҳажмдаги қўлёзмалар коллекцияларини рақамлаштириш ва тизимлаштиришга ёрдам бериши мумкин. Виртуал ва кенгайтирилган реаллик технологиялари тарихий муҳитларни қайта тиклаш имконини беради.

Ҳужжатли фильмлар архив материалларини замонавий ишлаб чиқариш усуллари билан уйғунлаштириши, ижтимоий тармоқлар эса тарихий ҳикояларни миллионлаб аудиторияга етказиши мумкин.

Бироқ иштирокчилар технология журналистиканинг ўрнини боса олмаслигини таъкидлади. Тадқиқот, фактларни текшириш, тарихий экспертиза ва масъулиятли ҳикоя қилиш ҳамиша муҳим бўлиб қолади.

Мақсад тарихни шунчаки қизиқарли қилиш эмас, балки уни аниқлик ва ҳаққонийликни йўқотмаган ҳолда кенг аудитория учун тушунарли ва қулай шаклга келтиришдир.

Ёш журналистлар мулоқотга қўшилмоқда

Форумда медиа соҳасининг янги авлодига ҳам алоҳида эътибор қаратилмоқда. Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ва Ўзбекистон журналистика ва оммавий коммуникациялар университети ёш журналистлар учун илмий-таълимий дастур доирасида ҳамкорлик қилишга келишиб олди.

Дастур Ўзбекистон тарихи, маданияти ва илмий меросига бағишланган таълим, тадқиқот, ўқув курслари ва медиа лойиҳаларини ўз ичига олади.

Бу ташаббус келажакда маданий мерос ҳақида ҳикоя қиладиган журналистлар бир вақтнинг ўзида ҳам тарихий тадқиқотларни, ҳам замонавий аудитория ахборот истеъмол қиладиган рақамли технологияларни яхши тушуниши кераклигини англашдан келиб чиқади.

Ўтмишни асрашдан келажак билан мулоқотга

Тошкент форуми, энг аввало, Ислом цивилизацияси ҳақидаги ҳикояларни етказиш усулларини ўзгартиришни мақсад қилмоқда. Энди масала фақат қўлёзмалар, ёдгорликлар ва артефактларни асраш билан чекланмайди. Асосий вазифа — уларда мужассам бўлган билим ва ҳикояларни янги авлод учун долзарб ва мазмунли қилиш.

Ислом цивилизацияси илм, қизиқиш, мулоқот, сафарлар ва ғоялар алмашинуви асосида шаклланган. Бугун эса ана шу ғояларни тарихий материаллар сақланадиган муассасалар доирасидан анча узоқдаги аудиторияларга замонавий медиа воситалари орқали етказиш имкони мавжуд.

Форум иштирокчилари учун вазифа аниқ: меросни ҳикояларга, тарихни инсон тажрибасига, билимни эса келажак билан мулоқотга айлантириш.

Шу жиҳатдан, Тошкентдаги ушбу анжуман оддий медиа муҳокамасидан кўра кенгроқ аҳамиятга эга. У инсониятнинг энг йирик интеллектуал ва маданий меросларидан бири келажак авлодлар томонидан қандай англаниши ва қабул қилинишини белгилашга қаратилган муҳим саъй-ҳаракатдир.