Янгиликлар

Марказий Осиёнинг бой илмий ва маънавий меросини халқаро миқёсда ўрганиш, рақамлаштириш ва кенг тарғиб қилишга қаратилган Ўзбекистон ташаббуси халқаро кун тартибига олиб чиқилмоқда. Татаристоннинг илм-фан, бизнес ва жамият ҳаётига оид янгиликларни ёритувчи «Миллиард.Татар» ахборот нашри ўз мақоласида Париждаги ЮНЕСКО штаб-квартирасида тақдим этилган ташаббус ҳақида сўз юритиб, унда сунъий интеллектдан фойдаланиш, тарихий қўлёзмаларни рақамлаштириш ва халқаро илмий ҳамкорликни ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратилганини таъкидлади.

ЮНЕСКО штаб-квартирасида илм-фан, сунъий интеллект ва маданий дипломатия уйғунлигидаги ташаббуслар тақдим этилди

Ўзбекистон Президенти ташаббуси асосида амалга оширилаётган халқаро дастур жаҳон илмий ҳамжамиятини бирлаштириш, тарихий манбаларни рақамлаштириш ва Мовароуннаҳрнинг интеллектуал меросидан глобал миқёсда фойдаланиш имкониятларини кенгайтиришга қаратилган.

ПАРИЖ, 2026 йил 7 октябрь. — Париждаги ЮНЕСКО штаб-квартираси Марказий Осиёнинг илмий ва маънавий мероси ҳамда унинг замонавий дунё учун аҳамиятига бағишланган халқаро мулоқот майдонига айланди. «Ислом цивилизацияси: Мовароуннаҳрнинг буюк маънавий ва илмий мероси ҳамда маърифат уфқлари» мавзусидаги конференцияда халқаро ташкилотлар, дипломатик корпус, илмий марказлар, университетлар ва турли мамлакатларнинг академик институтлари вакилларидан иборат 300 нафардан ортиқ иштирокчи қатнашди.

Конференциянинг асосий маърузаси Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази директори, Ўзбекистон маданий меросини ўрганиш, сақлаш ва оммалаштириш бўйича Бутунжаҳон жамияти (WOSCU) раиси доктор Фирдавс Абдухолиқов томонидан тақдим этилди. У Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг ислом цивилизацияси ютуқлари ва Марказий Осиёнинг маънавий меросини халқаро майдонда кенг тарғиб этишга қаратилган ташаббусларини амалга ошириш бўйича тақдимот ўтказди. Шунингдек, гуманитар тадқиқотлар, рақамли технологиялар, сунъий интеллект ва маданий дипломатияни ўзаро уйғунлаштириш истиқболларини белгилаб берди.

Тақдим этилган кун тартибининг асосий ғояси шундан иборатки, Мовароуннаҳрнинг интеллектуал меросига фақат ўтмишдан қолган бойлик сифатида эмас, балки замонавий инсоният учун муҳим ресурс сифатида қараш лозим. У янги илмий кашфиётлар, таълим ташаббуслари ва халқаро ҳамкорлик учун беқиёс манба ҳисобланади.

Париждаги конференция Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев томонидан 2025 йил сентябрь ойида БМТ Бош Ассамблеясининг 80-сессиясида илгари сурилган ташаббусни халқаро миқёсда ривожлантиришга қаратилган кенг кўламли ишларнинг бир қисми бўлди. Ушбу ташаббус Марказий Осиёнинг илмий ва маънавий меросини халқаро миқёсда ўрганиш ва оммалаштиришни кенгайтириш, шунингдек, мамлакатлар, илмий муассасалар ва халқаро ташкилотлар ўртасидаги ҳамкорликни мустаҳкамлашга хизмат қилади.

Ташаббусдан глобал илмий мулоқот сари

Янги Ўзбекистон ташаббуслари илмий, маданий ва дипломатик майдонларни бирлаштирувчи изчил халқаро дастур учун асос яратмоқда. Париждаги ЮНЕСКО штаб-квартирасида конференция ўтказилиши ва БМТ тизимида тегишли тадбирларни ривожлантириш Тошкентда Ўзбекистон Президенти ташаббуси билан ташкил этилган Ислом цивилизацияси марказининг Марказий Осиё меросини ўрганишни халқаро ҳамкорликнинг янги босқичига олиб чиқишга интилаётганини кўрсатади.

Бу борада БМТнинг Женевадаги бўлинмаси жойлашган Миллатлар саройи ҳам муҳим аҳамиятга эга. Минтақа меросини кўп томонлама дипломатиянинг етакчи марказларида тақдим этиш профессионал мулоқотни кенгайтириш, халқаро илмий ҳамжамият эътиборини жалб қилиш ва муассасалараро ҳамкорлик учун янги имкониятлар яратишга хизмат қилади.

«Биз учун Ўзбекистон Президентининг ташаббуси халқаро миқёсда кенг ривожланиши ва мамлакатлар, илмий муассасалар ҳамда халқаро ташкилотлар ўртасида мазмунли ҳамкорлик учун асос бўлиши принципиал аҳамиятга эга. ЮНЕСКО ва Бирлашган Миллатлар Ташкилоти майдонларидаги тадбирларни Марказий Осиёнинг илмий ва маънавий меросини жаҳон илмий ҳамжамияти ҳамда кенг халқаро аудитория учун янада очиқ қилишга қаратилган улкан ишларнинг изчил босқичлари сифатида баҳолаймиз.

Бизнинг вазифамиз нафақат ўтмишнинг буюк мутафаккирлари ҳақида ҳикоя қилиш, балки қўшма тадқиқотлар ўтказиш, қўлёзмаларни рақамлаштириш, сунъий интеллект имкониятларидан фойдаланиш ва олимларнинг янги авлодини тайёрлаш учун янги имкониятлар очишдан ҳам иборат», — деди Фирдавс Абдухолиқов.

Марказий Осиё меросини халқаро миқёсда тарғиб қилиш алоҳида маданий тадбирлар доирасидан чиқиб, илмий тадқиқотлар, тарихий манбаларни сақлаш, рақамли инновациялар ва таълим дастурларини бирлаштирган узоқ муддатли ҳамкорликка ўтишни назарда тутади.

Мовароуннаҳр — инсоният интеллектуал меросининг бир қисми

Асрлар давомида Мовароуннаҳр илм-фан, фалсафа, илоҳиёт ва таълим ривожланган муҳим марказлардан бири бўлиб келган. Минтақа мутафаккирлари Марказий Осиё сарҳадларидан анча олисларгача таъсир кўрсатган интеллектуал анъаналарнинг шаклланишига салмоқли ҳисса қўшган.

Бугунги кунда қўлёзмалар, илмий рисолалар ва диний-илоҳий асарлар нафақат тарихий далиллар, балки билимлар тараққиёти, маданиятлараро алоқалар ва илмий анъаналарни ўрганиш учун муҳим бирламчи манбалар ҳисобланади.

Халқаро кун тартибида ислом оламининг Имом Бухорий, Имом Термизий ва Имом Мотуридий каби буюк мутафаккирлари меросига алоҳида эътибор қаратилмоқда. Уларнинг асарлари ислом тафаккури тарихида муҳим ўрин тутади ҳамда илоҳиёт, ахлоқ, таълим тарихи ва интеллектуал алмашинув соҳаларидаги замонавий тадқиқотлар учун катта аҳамиятга эга.

Марказий Осиё тарихи билан боғлиқ кўплаб манбалар бугунги кунда турли мамлакатларнинг кутубхоналари, архивлари ва музейларида сақланмоқда. Уларни ҳар томонлама ўрганиш халқаро ҳамкорликни йўлга қўйиш, қўлёзма анъаналарини қиёсий таҳлил қилиш ва илмий салоҳиятни бирлаштиришни талаб этади.

Шу боис Мовароуннаҳр меросини халқаро миқёсда тарғиб қилиш нафақат тарихий хотирани сақлаш вазифаси, балки инсониятнинг интеллектуал бойлигига кириш имкониятларини кенгайтириш, академик алоқаларни мустаҳкамлаш ва янги илмий тадқиқотлар учун шароит яратиш имконияти сифатида ҳам қаралмоқда.

Халқаро ҳамкорликнинг бешта йўналиши

Тақдим этилган ташаббус тарихий манбаларнинг халқаро рақамли платформасини яратиш, қўлёзма меросини ўрганишда сунъий интеллектдан фойдаланиш, халқаро илмий консорциумни шакллантириш, янги авлод тадқиқотчиларини қўллаб-қувватлаш ҳамда глобал таълим ва илмий лойиҳалар орқали маданий дипломатияни ривожлантиришни қамраб олади.

Ислом цивилизацияси маркази — халқаро салоҳиятга эга миллий ташаббус

Ушбу ёндашувнинг амалий ифодаси 2026 йил март ойида Тошкентда очилган Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказидир. Марказ музей, илмий-тадқиқот, таълим ва маърифий фаолиятни бирлаштириб, минтақа тарихини жаҳон цивилизацияси контекстида намоён этади.

Қарийб 15 минг квадрат метрлик экспозиция майдони ташриф буюрувчиларни Марказий Осиё тараққиётининг асосий босқичлари, илмий мактаблари, буюк мутафаккирлари, маданий алоқалари ва жаҳон интеллектуал анъанасига қўшган ҳиссаси билан таништиради.

Энг муҳим экспонатлардан бири — Усмон мусҳафи бўлиб, у Қуръони каримнинг сақланиб қолган энг қадимий қўлёзма нусхаларидан бири ҳисобланади. У ЮНЕСКОнинг «Жаҳон хотираси» халқаро реестрига киритилган.

Бироқ Марказнинг вазифаси музей экспозицияси билан чекланмайди. Қўлёзмаларни илмий ўрганиш, сақлаш ва реставрация қилиш, тарихий манбаларни рақамлаштириш ҳамда тадқиқот лойиҳаларини ривожлантириш узоқ муддатли халқаро ҳамкорлик учун мустаҳкам асос яратади.

Марказий Осиё тарихи билан боғлиқ қўлёзмалар ва архив материаллари сақланаётган муассасалар билан ҳамкорлик алоҳида аҳамиятга эга. Кўплаб манбалар минтақадан ташқарида сақланаётгани сабабли уларни ҳар томонлама ўрганиш мамлакатлар, илмий мактаблар ва маданий муассасалар ўртасидаги ҳамкорликни тақозо этади.

Халқаро миқёсда Марказ нафақат тарихий меросни намойиш этиш маскани, балки илмий тажриба алмашиш, рақамли ечимларни ишлаб чиқиш, мутахассислар тайёрлаш ва халқаро тадқиқот ҳамкорликларини шакллантириш платформаси сифатида ҳам фаолият юритиши мумкин.

Музей инфратузилмасини замонавий илмий усуллар билан уйғунлаштириш меросга янги билимларни яратиш ва тарихий манбалардан фойдаланиш имкониятларини кенгайтириш учун асос сифатида қараш имконини беради.

ЮНЕСКО ва БМТ — халқаро мулоқот майдонлари

Конференциянинг ЮНЕСКО штаб-квартирасида ўтказилиши муҳокамаларга қўшимча халқаро аҳамият бағишлади. Фаолияти таълим, илм-фан, маданият ва маданиятлараро ўзаро англашувни ривожлантиришни қамраб олувчи ташкилот илмий ва маданий муассасалар ўртасидаги ҳамкорликни янада мустаҳкамлаш имкониятларини муҳокама қилиш учун майдон бўлди.

Халқаро мулоқотни Бирлашган Миллатлар Ташкилоти майдонларида, жумладан, Женевада давом эттириш иштирокчилар доирасини кенгайтириш ва Марказий Осиё меросини глобал илмий ҳамда маданий ҳамкорлик контекстида тақдим этиш имконини беради.

Асосий вазифалардан бири тарқоқ ташаббуслардан барқарор ҳамкорлик шаклларига ўтиш, тадқиқот салоҳиятини бирлаштириш, илмий натижаларни алмашиш ва тарихий манбалардан фойдаланиш имкониятларини кенгайтиришдан иборат.

Ўзбекистон учун бу йўналиш стратегик аҳамиятга эга. Мамлакат ва минтақа интеллектуал меросини халқаро миқёсда ўрганиш миллий илм-фанни ривожлантириш, академик ҳамкорликни мустаҳкамлаш ва ёш тадқиқотчиларни глобал илмий маконга жалб этиш учун қўшимча имкониятлар очади.

Шу билан бирга, халқаро кун тартиби тарихий ютуқларни тақдим этиш билангина чекланмай, уларни янада чуқур ўрганиш, илмий талқин қилиш ва келажак авлодларга етказиш учун зарур шароитларни яратишни ҳам назарда тутади.

Халқаро мулоқотдан қўшма лойиҳалар сари

Париждаги конференция Марказий Осиёнинг илмий ва маънавий меросини халқаро миқёсда тақдим этишга қаратилган кенг кўламли ишларнинг бир қисми бўлди. Унинг аҳамияти тарихий манбалар, илмий салоҳият, замонавий технологиялар ва халқаро ҳамкорликни ягона узоқ муддатли кун тартиби доирасида бирлаштиришга интилишда намоён бўлади.

Тақдим этилган йўналишлар қўшма тадқиқот дастурлари, рақамли платформалар, таълим ташаббуслари ва қўлёзма меросини сақлаш лойиҳаларини ишлаб чиқиш учун истиқболлар очади. Уларни янада ривожлантиришда илмий муассасалар, университетлар, кутубхоналар, музейлар, технологик ташкилотлар ва халқаро ҳамкорларнинг иштироки талаб этилади.

Асосий вазифа — Марказий Осиёнинг интеллектуал меросини жаҳон илмий маконининг очиқ ва ажралмас қисмига айлантириш, уни профессионал даражада ўрганишни таъминлаш ҳамда аввалги авлодлар томонидан тўпланган билимлар таълим, илм-фан ва халқлар ўртасидаги ўзаро англашувни ривожлантиришга хизмат қилиши учун шароит яратишдан иборат.

Конференция ташкилотчилари

Конференция Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази томонидан Ўзбекистон Республикасининг ЮНЕСКО ҳузуридаги Доимий ваколатхонаси, Ўзбекистоннинг ЮНЕСКО ишлари бўйича Миллий комиссияси, Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги, Ўзбекистон Республикасининг Франциядаги элчихонаси, Дин ишлари бўйича қўмита, Имом Бухорий, Имом Термизий ва Имом Мотуридий номидаги илмий-тадқиқот марказлари, Ўзбекистон халқаро ислом академияси, Ўзбекистон Республикаси Маданият ва санъатни ривожлантириш жамғармаси (ACDF), Ўзбекистон мусулмонлари идораси ҳамда Ўзбекистон маданий меросини ўрганиш, сақлаш ва оммалаштириш бўйича Жаҳон жамияти (WOSCU) билан ҳамкорликда ташкил этилди.