The Caspian Post: "Ўзбекистон Ислом цивилизацияси маркази орқали илм-фан ва маданиятга эътиборни кучайтирмоқда."
The Caspian Post сайтида эълон қилинган мақолада Ўзбекистон Ислом цивилизацияси маркази орқали ўзининг бой илмий ва маданий меросини жаҳон ҳамжамияти эътиборига ҳавола этаётгани кенг ёритилди. Материалда марказ асрлар давомида шаклланган интеллектуал анъаналарни замонавий илмий-инновацион форматда намоён этиши, қарийб икки мингга яқин ноёб қўлёзма ва артефактларнинг халқаро ҳамкорлик орқали Ватанга қайтарилгани ҳамда мазкур мажмуа глобал мулоқот ва цивилизациялар ўртасидаги ҳамкорлик майдонига айланаётгани алоҳида таъкидланган.
Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг очилиши орқали ўзининг бой илмий, маданий ва маънавий меросига яна бир бор эътибор қаратмоқда. Мазкур йирик ташаббус мамлакатнинг ислом тафаккури ва цивилизацияси тараққиётига қўшган тарихий ҳиссасини ёритишга қаратилган. CNN таъкидлаганидек, марказ илмий тадқиқотлар, таълим ва маданий мулоқот учун муҳим майдонга айланиб, асрлар давомида шаклланган интеллектуал ютуқларни намоён этади ҳамда Ўзбекистоннинг ислом оламида илм ва анъаналар чорраҳаси сифатидаги ўрнини мустаҳкамлайди.
Қарийб ўн йил давомида шаклланган ушбу лойиҳа Марказий Осиё мамлакатларининг дин, маданий алмашинув ва илмий анъаналар ривожига кўрсатган кенг қамровли таъсирини намоён этишни мақсад қилган. The Caspian Post мазкур мақолани қайта эълон қилди.
Бугунги кунда жаҳонда кескин ўзгаришлар юз бермоқда, тезкор технологик тараққиёт, геосиёсий зиддиятлар ва маданий ўзлик билан боғлиқ муаммолар конструктив мулоқотга бўлган эҳтиёжни янада оширмоқда. Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази чегаралар оша интеллектуал алмашинувга урғу бериб, тарихан савдо йўллари, динлар, илм-маърифат анъаналари ва турли маданиятлар кесишган ҳудуд сифатида шаклланган минтақанинг бой тажрибасига таянади.
Илм-маърифат алмашинуви анъаналари
Марказнинг илмий-маърифий концепцияси исломни цивилизациялар тараққиётининг узвий қисми сифатида талқин қилади. Бу даврларда илмий кашфиётлар амалга оширилди, университет ва академиялар ташкил этилди, кутубхоналар кенгайди, лаборатория тадқиқотлари ривожланди. Масалан, Муҳаммад Хоразмий математика соҳасида, Ибн Сино эса тиббиёт соҳасида улкан ютуқларга эришган. Бугунги Ўзбекистон ҳудудидан етишиб чиққан алломалар тиббиёт, фалсафа, санъат ва табиий фанлар ривожига беқиёс ҳисса қўшган.
“Бир миллатни англаш учун унинг тарихини билиш зарур. Ўзбекистонда эса бу тарих ғоят бой”, — деди Сантьяго Пенья.
Яқинда Марказга ташриф буюрган Парагвай Республикаси Президенти Сантьяго Пенья инсоният цивилизацияси тараққиётига улкан ҳисса қўшган кўплаб илмий ва маданий ютуқлар айнан шу заминда вужудга келган, дея таъкидлади.
Марказ ташкил этиш ташаббуси илгари сурилганидан буён Шавкат Мирзиёев томонидан маърифат, халқаро мулоқот ва ўзаро ҳурмат тамойиллари билан уйғунликда амалга оширилмоқда. Марказга ташриф чоғида Антониу Гутерриш Ўзбекистон Президентининг халқаро мулоқот ва маърифатни рағбатлантириш борасидаги саъй-ҳаракатларини юксак баҳолади.
Марказ экспозициясини яратиш жараёнида 2017 йилдан буён олиб борилган узлуксиз илмий тадқиқотлар асосида қарийб 2000 нафар олим, мутахассис ва дизайнер иштирок этди.
Меросни тиклаш
Расмий маълумотларга кўра, Марказнинг асосий вазифаларидан бири — Ўзбекистоннинг жаҳон маданиятига қўшган ҳиссасини асар ва қўлёзмаларни ватанга қайтариш орқали намоён этишдир. Бу жараён халқаро аукцион уйлари — Sotheby’s ва Christie’s, шунингдек музей, университет ва хусусий коллекционерлар билан ҳамкорликда амалга оширилди.
Натижада қарийб 2000 та артефакт ва қўлёзма Ўзбекистонга қайтарилди. Улар орасида Ибн Синога нисбат бериладиган қўлёзмалар, Абу Райҳон Беруний билан боғлиқ асарлар, Темурийлар даври миниатюралари ҳамда аввал хорижда сақланган ислом санъати намуналари бор.
Экспозицияда намойиш этилаётган ноёб ёдгорликлар орасида Усмон Мусҳафи (Қуръоннинг энг қадимий нусхаларидан бири), шунингдек Маккадаги Каъбани қоплаб турувчи мато — Кисванинг бир парчаси ҳам мавжуд.
Марказ экспозициялари ислом маданиятининг кенг диний, маданий ва таълимий анъаналар билан ўзаро боғлиқ ривожини яхлит концепция асосида ёритади.
Илмнинг узвий давоми
Ислом цивилизацияси маркази вақт ўтиши билан такомиллашиб борувчи муассаса сифатида лойиҳалаштирилган. Унда кўргазма заллари билан бир қаторда илмий тадқиқот хоналари, кутубхона, реставрация ва рақамлаштириш лабораториялари, архив сақлаш жойлари ташкил этилган.
Ёш авлодни тарихий мерос билан таништириш ва уларда илмий изланишга қизиқиш уйғотиш мақсадида махсус таълим дастурлари ишлаб чиқилган. Хусусан, Қуръон матнларини математика, технология ва табиий фанлар асосида тадқиқ этишга қаратилган фанлараро лойиҳалар амалга оширилмоқда.
“Бу Марказ нафақат ўтган асрлар меросини тиклади, балки келажак авлодлар учун илҳом манбаига айланди”, — деди Александр Стубб.
Замонавий интеллектуал маскан сифатида Марказ Байт ул ҳикма, Хоразм Маъмун академияси ва Улуғбек Мирзо мадрасаси каби тарихий илм марказлари анъаналарини давом эттиради.
2025 йил декабрь ойида ўтказилган БМТ Цивилизациялар альянсининг 11-Глобал форуми доирасида Марказ ва БМТ Цивилизациялар Альянси ўртасида англашув меморандуми имзоланди. Марказ директори Фирдавс Абдухаликов таъкидлаганидек, ушбу келишув маданият, фан ва таълим соҳаларида ҳамкорликни, қўшма илмий ва таълим дастурларини, маданий ва медиа лойиҳаларни амалга оширишни, шунингдек бағрикенглик ва ўзаро ҳурмат қадриятларини илгари суришни назарда тутади.
2026 йил март ойида жамоатчилик учун очилиши режалаштирилган Ислом цивилизацияси маркази кўргазмалар, илмий тадқиқотлар ва рақамли имкониятларни уйғунлаштирган ҳолда Ўзбекистон миллий меросини халқаро илмий майдонда тақдим этади ҳамда унинг келажак авлодлар учун асраб-авайланишига хизмат қилади.
