Янгиликлар

Меъморчилик ва дизайн соҳасидаги нуфузли Archilovers нашрида Prix Versailles 2026 томонидан эълон қилинган “Дунёдаги энг гўзал музейлар” рўйхати ҳақида мақола чоп этилди. Унда Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази дунё миқёсидаги энг илғор музей лойиҳалари қаторида эътироф этилиб, мажмуа нафақат монументал меъморий ечими, балки илм-фан, маданият ва маданий мулоқотни уйғунлаштира олган замонавий маънавий макон сифатида юқори баҳоланди. Мақолада марказнинг Темурийлар меъморчилигидан илҳомланган қиёфаси, Қуръон залидаги мультимедиа ечимлари ҳамда халқаро тадқиқот ва таълим платформаси сифатидаги аҳамияти алоҳида таъкидланган.

Prix Versailles мукофотининг 12-мавсуми 2026 йил 4 май куни “Дунёдаги энг гўзал музейлар — 2026” рўйхатига киритилган еттита лойиҳа номи эълон қилиниши билан расман бошланди.

Танлов географияси, кўлами ва мавзуси жиҳатидан бир-биридан кескин фарқ қилувчи меъморий иншоотларни бирлаштирди. Бироқ уларнинг барчасини музейни таъсирчан меъморий ва мазмунли ҳикоя воситасига айлантира олиш қобилияти бирлаштириб туради. Prix Versailles бош котиби Жером Гуаден таъкидлаганидек, ушбу лойиҳалар меъморий талқин ва саҳналаштириш сифати билан ажралиб туради. Улар тарих, хотира, илм-фан ва инновацияларни меъморий шакл орқали юксак даражага кўтара олади. Йил якунида мазкур етти музейдан учтаси Prix Versailles, Interior ва Exterior йўналишлари бўйича қўшимча “Жаҳон унвони”га ҳам сазовор бўлади.

Абу-Дабидан Шэньчжэнгача: музей — шаҳар ва иқлим рамзи сифатида

Танланган лойиҳалар орасида Foster + Partners томонидан лойиҳалаштирилган ва 2025 йил 3 декабрь куни Саадият маданий ҳудудида очилган Абу-Дабидаги Зайд Миллий музейи ҳам бор.

Zayed National Museum

Музей Бирлашган Араб Амирликлари асосчиси Шайх Зайд бин Султон Ол Наҳаён меросига бағишланган бўлиб, олтита доимий галерея орқали 300 минг йилдан зиёд тарихни намоён этади. Иншоот парвоз қилаётган лочин қанотларидан илҳомланган бешта пўлат минораси билан кўзга ташланади. Бу миноралар нафақат рамзий аҳамиятга эга, балки табиий шамоллатиш тизимини ҳам ўзида мужассам этган бўлиб, музейнинг иқлим самарадорлигини оширади. Қумранг туслар ва табиий ёруғлик уйғунлиги музейни ер ва осмон ўртасидаги ўзига хос кўприкка айлантиради, у Ал Масар боғи орқали соҳил томон давом этади.

2025 йил 1 майда очилган Шэньчжэнь Фан ва технология музейи эса музейни “Катта кўрфаз ҳудуди”нинг янги рамзи сифатида талқин қилади. Zaha Hadid Architects томонидан яратилган иншоот шаҳарни бағрига олган улкан космик кемани эслатади.

Shenzhen Science & Technology Museum © Virgile Simon Bertrand

Лойиҳа ҳудуднинг субтропик иқлими — қуёш радиацияси, ҳарорат, намлик, шамол йўналиши ва ҳаво сифати каби омилларни ҳисобга олган ҳолда ишланган. 95 мингта нотекис зангламас пўлат панелдан иборат фасад ёруғликка қараб тўқ кўкдан кулранггача ўзгариб туради. Бу ерда меъморий ихтирочилик экологик самарадорлик билан уйғунлашган бўлиб, ташқи террасалар галереяларни атрофдаги боғ билан боғлаб туради.

Музей — ҳиссий тажриба ва ҳикоявий манзара сифатида

Рўйхатдан дунёдаги энг йирик атиршунослик музейи сифатида тақдим этилган Сюэлэй Атир музейи ҳам ўрин олган. Shenzhen Huahui Design Co. томонидан лойиҳалаштирилган бино қизил ғиштдан қурилган саккизта цилиндрсимон ҳажмдан иборат бўлиб, атир ишлаб чиқаришдаги дистилляция ва тозалаш жараёнларини эслатади.

Xuelei Fragrance Museum © Xuelei Fragrance Museum

Меъморий ечим ташриф буюрувчиларни худди хушбўйлик изидан юргандек ҳаракатлантиришга мўлжалланган. Том қисмидаги боғга олиб чиқувчи йўлак бўйлаб қарийб 300 та интерактив ҳидлаш нуқтаси жойлаштирилган. Шу тариқа музей инсоният тарихи билан чамбарчас боғлиқ бўлган номоддий мероснинг замонавий манифестига айланган.

Токиода 2026 йил 28 март куни очилган MoN Takanawa: The Museum of Narratives музейи Takanawa Gateway City мажмуасида, Япониянинг биринчи темирйўл линияси жойлашган ҳудудда қад ростлаган. Kengo Kuma томонидан яратилган музей санъат, анъана, технология ва таълим чорраҳасидаги интерактив маданий макон сифатида тасаввур қилинган.

MoN Takanawa © Yasuyuki Takaki

Ёғоч, қатламли ойна, тешикли юзалар ва юмшоқ ёруғликдан иборат енгил ва ҳаводек меъморчилик ички ва ташқи муҳит ўртасидаги чегарани деярли йўқ қилади. 200 дан ортиқ ўсимлик тури билан бойитилган лойиҳа атрофдаги осмонўпар бинолардан кескин фарқ қилиб, замонавий шаҳар тушунчасини очиқлик, нозиклик ва мавсумий ўзгаришлар орқали қайта талқин этади.

Хотира, йўқотиш ва меъморчиликнинг жамиятдаги ўрни

Литванинг Шедува тарихи маркази яқинида жойлашган The Lost Shtetl Jewish Museum эса янада мулоҳазали руҳга эга. У Холокостга қадар мамлакатда яшаган кичик яҳудий жамоалари — штетллар йўқолган дунёси ҳақида ҳикоя қилади.

Lost Shtetl Museum © Enea Landscape Architecture

Фин меъмори Райнер Маҳламаки ва Enea Landscape Architecture томонидан яратилган мажмуа кичик қишлоқ шаклида қурилган. Турли “уйлар” кўринишидаги бинолар экспозициянинг турли бобларини ифодалайди. Содда кулранг ташқи кўриниш атроф қишлоқ манзараси билан уйғунлашиб кетади, ёнидаги Хотира боғи эса уни тирик ёдгорлик сифатида давом эттиради.

АҚШнинг Техас штатида жойлашган National Medal of Honor Museum мамлакатнинг энг олий ҳарбий мукофоти соҳибларига бағишланган. Rafael Viñoly Architects PC томонидан ишланган ушбу сўнгги лойиҳа ердан 12 метр баландликда “Шараф майдони” узра осилиб турган катта пўлат қопламали кўргазма зали атрофида қурилган.

National Medal of Honour Museum © Vinoly_NMOHM

Бешта улкан устун АҚШ Қуролли кучларининг турли тармоқларини ифодалайди, марказий доирасимон очиқлик эса АҚШ Космик кучларига ишора қилади. Музей жасорат, фидойилик ва ҳалоллик ҳақидаги таъсирчан ҳикоя орқали фақат хотирани сақлаш эмас, балки жамиятдаги фуқаролик қадриятларини мустаҳкамлаш вазифасини ҳам бажаради.

Монументаллик ва маданиятлараро мулоқот

Рўйхатни Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази якунлайди. Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан барпо этилаётган ушбу мажмуа анъанавий меъморчиликка ҳурмат ва пойтахтнинг янги замонавий рамзи сифатида яратилмоқда.

Лойиҳа Темурийлар даври монументал меъморчилигидан илҳомланган бўлиб, улкан пештоқлар ва баландлиги 65 метрга етадиган гумбаз билан ажралиб туради. Марказнинг юраги саналган Қуръон зали ёруғлик, овоз ва мультимедиа орқали тафаккурга чорловчи муҳит яратади. Шунингдек, мажмуа архивлар, кутубхона, Ислом академияси ва конференция заллари орқали тадқиқот, таълим ва маданий тарғибот вазифаларини ҳам қамраб олади. Илмий дастурда 40 дан ортиқ мамлакатдан 1500 га яқин тадқиқотчи иштирок этган бўлиб, бу музейни маданиятлараро мулоқотнинг фаол майдонига айлантирган.

Музей — умумий фаровонликнинг замонавий шакли сифатида

Prix Versailles 2026 томонидан танланган ушбу еттита лойиҳа музей тушунчасининг кенг ва кўп қатламли талқинини намоён этади. Энди музей фақат тарихни сақлаш жойигина эмас, балки меъморчилик, хотира, технология, табиат ва фуқароликни боғлай оладиган макон сифатида кўрилмоқда.

Зайд Миллий музейининг иқлимий монументаллиги, MoN Takanawa’нинг нозик ҳикоявий услуби, National Medal of Honor Museum’нинг фуқаролик руҳи ёки The Lost Shtetl Jewish Museum’нинг хотирага йўғрилган таъсирчанлиги — буларнинг барчаси замонавий музей бугун меъморчилик умумий эзгуликка қандай шакл бера олишини намоён этувчи энг муҳим маконлардан бирига айланганини кўрсатади.