Янгиликлар

Islamicity нашрининг ёзишича, Ўзбекистонда илк бор ўтказилган Халқаро ислом цивилизацияси форуми ислом цивилизациясининг инсонпарварлик, илм-фан ва бағрикенгликка асосланган бой меросини халқаро миқёсда тарғиб қилишга қаратилган муҳим ташаббус сифатида эътироф этилди. Нашрда форум Ўзбекистоннинг Учинчи Ренессанс ғояси, «Жаҳолатга қарши маърифат» ташаббуси ва тарихий меросни замонавий илм-фан ҳамда халқаро ҳамкорлик билан уйғунлаштириш сиёсати билан чамбарчас боғлиқ экани таъкидланади. Шунингдек, Тошкент, Самарқанд ва Термизда бўлиб ўтган анжуман глобал мулоқотни мустаҳкамлаш, ислом меросини асраб-авайлаш ва уни келажак авлодларга етказиш йўлида янги халқаро ҳамкорлик имкониятларини очгани қайд этилган.

Жаҳонда тезкор технологик ўзгаришлар ва геосиёсий қарама-қаршиликлар кучайиб бораётган бир пайтда Ўзбекистонда тарихий анжуман бўлиб ўтди. 2026 йилнинг 7–11 июль кунлари ташкил этилган Биринчи Халқаро ислом цивилизацияси форуми турли цивилизация ва маданиятлар ўртасидаги глобал мулоқотда янги босқични бошлаб берган муҳим воқеа бўлди.

Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази мезбонлигида ўтказилган ушбу нуфузли форумда қирқдан ортиқ мамлакатдан таниқли олимлар, халқаро ташкилотлар вакиллари, давлат арбоблари ҳамда жамоатчилик намояндалари иштирок этди. Форум Тошкент, Самарқанд ва Термиз шаҳарларида — тарихан йирик илм-фан ва маърифат марказлари бўлган масканларда ташкил этилгани ислом цивилизациясининг бой маънавий, илмий ва маданий мероси жаҳон ҳамжамияти томонидан тобора юксак эътироф этилаётганини яна бир бор намоён қилди.

Жаҳолатга қарши маърифат: бугунги дунё учун долзарб ғоя

Бугунги кунда инсоният чуқур ўзгаришлар даврини бошдан кечирмоқда. Бир томондан илм-фан ва технологиялар мислсиз тараққиётга эришган бўлса, иккинчи томондан ўзаро ишончсизлик, вайронкор ғоялар, муросасизлик, экстремизм ва исломофобиянинг кучайиши каби жиддий таҳдидларга дуч келмоқда. Ана шундай мураккаб шароитда форум 2017 йилда Ўзбекистон томонидан Бирлашган Миллатлар Ташкилоти минбаридан илгари сурилган «Жаҳолатга қарши маърифат» ташаббусини яна бир бор халқаро кун тартибига олиб чиқди.

Форумнинг асосий ғоясига кўра, илм-фан, таълим-тарбия ва юксак ахлоқий қадриятлар глобал барқарорликнинг энг мустаҳкам пойдевори ҳисобланади. Урф-одат ва анъаналардаги фарқларни зиддият манбаи сифатида эмас, балки ўзаро англашув воситаси сифатида қабул қилиш лозимлиги таъкидланди. Шунингдек, ислом қадриятлари тарих давомида илм-фан тараққиёти, маданий юксалиш ва умуминсоний қадриятларни қарор топтиришда муҳим ўрин тутгани эслатиб ўтилди.

Буюк меросга таянган тараққиёт

Форумнинг очилиш маросимида Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев мамлакатнинг азалдан турли цивилизациялар чорраҳасида жойлашгани ушбу анжуман учун энг муносиб рамзий макон эканини таъкидлади. Форум Марказий Осиёдаги Биринчи ва Иккинчи Ренессанс даврлари меросини улуғлаб, жаҳон интеллектуал тараққиётига улкан ҳисса қўшган тарихий даврларни яна бир бор ёдга олди.

Форум иштирокчилари минтақа алломаларининг бой мероси билан яқиндан танишиш имконига эга бўлдилар. Бу мерос Хоразмий, Фарғоний, Абу Райҳон Беруний, Абу Али ибн Сино ва Улуғбек Мирзо каби буюк қомусий олимларнинг илм-фан соҳасидаги беқиёс кашфиётларини ўз ичига олади. Шунингдек, Алишер Навоий ва Заҳириддин Муҳаммад Бобурнинг фалсафа ва адабиёт соҳасидаги улкан ҳиссаси, Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий ва Бурҳониддин Марғинонийнинг ислом маънавияти ва фиқҳи ривожига қўшган фундаментал хизматлари ҳам алоҳида эътироф этилди.

Бугунги кунда Ўзбекистон давлат сиёсати доирасида халқаро ҳамжамият билан ҳамкорликда Учинчи Ренессанс пойдеворини барпо этиш йўлидан изчил бормоқда. Бу янги тараққиёт босқичи замонавий таълим, инновациялар, маънавий юксалиш ва тарихий меросга чуқур ҳурмат асосида шакллантирилмоқда. Ана шу сиёсатнинг амалий ифодаси сифатида Самарқанд вилоятидаги Имом Бухорий ёдгорлик мажмуаси тўлиқ қайта бунёд этилди ва у қисқа вақт ичида мусулмон оламининг энг йирик маънавий, илмий ва маърифий марказларидан бири сифатида тан олинди.

Шунингдек, Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг бош дарвозасига Қуръони каримдаги абадий амр — «Иқро!» («Ўқи!») калимаси битилган бўлиб, у марказ фаолиятининг бош ғояси ва асосий шиори сифатида хизмат қилмоқда.

Келгуси йўл: истиқбол тараққиёти учун мустаҳкам асос

Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг нутқидан англашилишича, энг асосий вазифа ушбу мулоқот кунларида билдирилган ғоя ва ташаббусларни узоқ муддатли, амалий қўшма дастурга айлантиришдан иборат. Тошкент, Самарқанд ва Термизда яратилган ҳамкорлик руҳи жаҳон миқёсида аниқ натижалар бериши учун келгуси фаолият қуйидаги тўрт устувор йўналишга таяниши лозим.

1. Ўзаро муносабатлар ва англашувни мустаҳкамлаш

Исломофобия, экстремизм ва маданий ишончсизликка барҳам бериш учун инсонлар ўртасидаги мулоқот ва ўзаро тушунишни янада ривожлантириш зарур. Бунинг учун очиқ мулоқот майдонлари, муросасизлик ва стереотипларни бартараф этишга қаратилган дастурлар, шунингдек, ёшлар ўртасида маданий алмашинув лойиҳаларини йўлга қўйиш муҳим аҳамият касб этади. Оддий фуқаролар, олимлар ва жамоатчилик етакчилари ўртасида ўзаро ишонч, ҳамжиҳатлик ва самимий мулоқотни кучайтириш орқали вайронкор ғояларга жамиятнинг ўзидаёқ қарши туриш мумкин. Инсонлар ўртасидаги ишонч тикланмас экан ва маданий нотўғри тасаввурлар бартараф этилмас экан, ҳар қандай институционал ёки техник ислоҳотлар мустаҳкам асосга эга бўлмайди. Ҳақиқий маърифат ўзаро ҳамдардлик ва бир-бирини тинглашга тайёрликдан бошланади.

2. Иқтидорли кадрлар ва келажак етакчиларини тарбиялаш

Учинчи Ренессанс ғоясининг рўёбга чиқиши янги авлод олимлари, тадқиқотчилари ва мутахассисларини тайёрлашга бевосита боғлиқ. Шу мақсадда классик ислом илмлари билан замонавий фан ютуқларини уйғунлаштира оладиган юқори малакали кадрларни тайёрлаш тизимини шакллантириш лозим. Бунинг учун Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази орқали халқаро стипендия дастурларини йўлга қўйиш, Ўзбекистондаги илмий муассасалар ва дунёнинг етакчи университетлари ўртасида қўшма тадқиқот дастурларини ташкил этиш, шунингдек, мактаб ва олий таълим муассасалари ўқув дастурларини танқидий фикрлаш, илм-фан ва тарихга асосланган ҳолда янгилаш муҳимдир. Инсон интеллектуал салоҳиятига сармоя киритиш буюк алломалар меросини фақат тарих саҳифаларида эмас, балки келажак тараққиёти учун амалий дастурга айлантиради.

3. Технология ва инфратузилмани замонавийлаштириш

Ислом цивилизацияси меросини кенг жаҳон жамоатчилигига етказиш учун билимларни тарқатишнинг замонавий усулларини жорий этиш зарур. Бу халқаро илмий марказлар, кутубхоналар ва музейлар ўртасидаги ҳамкорликни янги босқичга олиб чиқишни талаб қилади. Энг муҳим вазифалардан бири қадимий қўлёзмаларнинг ўзаро боғланган рақамли кутубхонасини яратиш, илғор таржима технологиялари орқали тарихий манбаларни турли тилларда оммалаштириш ҳамда Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази билан унинг халқаро ҳамкорлари ўртасидаги мувофиқлаштириш ишларини янада самарали ташкил этишдан иборат. Ноёб тарихий асарларни рақамлаштириш ва кўп тилларга таржима қилиш орқали географик ҳамда тил тўсиқлари бартараф этилади, бу эса бутун дунё тадқиқотчилари учун ислом цивилизациясининг маънавий ва илмий бойликларидан тенг фойдаланиш имконини яратади.

4. Жаҳон етакчилари ва сиёсат юритувчилар билан ҳамкорликни кучайтириш

Форум доирасида илгари сурилган ғоялар фақат академик муҳит доирасида қолиб кетмасдан, халқаро сиёсат ва қарорлар қабул қилиш жараёнларига ҳам таъсир кўрсатиши зарур. Шу боис Бирлашган Миллатлар Ташкилоти, ЮНЕСКО, ICESCO ва бошқа нуфузли халқаро тузилмалар билан ҳамкорликни янада кенгайтириш муҳим аҳамиятга эга. Юқори даражадаги халқаро форумларни мунтазам ташкил этиш, қўшма илмий тадқиқотлар ўтказиш ҳамда давлатларга таълим соҳасидаги ислоҳотлар бўйича тавсиялар бериш орқали Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази тинчлик, маърифат ва бағрикенглик ғояларининг халқаро тараққиёт кун тартибида муносиб ўрин эгаллашига хизмат қилиши мумкин. Сиёсат юритувчилар билан самарали ҳамкорлик бағрикенглик, таълим ва маърифат тамойилларининг халқаро бошқарув, ҳуқуқий ҳимоя ва барқарор ривожланиш стратегияларига чуқур сингдирилишига замин яратади.

Биринчи Халқаро ислом цивилизацияси форуми ўтмишнинг буюк меросини ёдга олиш билан чекланиб қолмасдан, глобал янгиланиш учун янги майдонни шакллантирганини намоён этди. Тошкент, Самарқанд ва Термизнинг беқиёс илмий-маърифий меросига таянган ҳолда, Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази кўп асрлик илм-фан хазинаси билан замонавий жаҳон тараққиёти ўртасида мустаҳкам маънавий ва интеллектуал кўприк барпо этмоқда.

Келгусида мазкур тўртта устувор йўналиш бўйича белгиланган чора-тадбирларнинг муваффақиятли амалга оширилиши ушбу тарихий саммитнинг узоқ муддатли самарасини белгилаб беради. Инсонлар ўртасидаги ўзаро ишонч ва муносабатларни мустаҳкамлаш, интеллектуал салоҳиятни юксалтириш, ҳамкорлик технологияларини такомиллаштириш ҳамда халқаро сиёсатга ижобий таъсир кўрсатишга қаратилган мувозанатли ёндашув орқали форумнинг бош мақсади — «Жаҳолатга қарши маърифат» ғоясини тўлиқ рўёбга чиқариш мумкин.

Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказига ушбу форумни юксак савияда ташкил этгани, иштирокчиларни самимий таклиф этгани, юксак меҳмондўстлик намуналарини кўрсатгани ҳамда барча қатнашчиларга бебаҳо билим ва тажриба алмашиш имкониятини яратгани учун чуқур миннатдорлик изҳор этилади. Глобал тинчлик ва ҳамжиҳатлик сари йўл белгилаб берилди. Энди бу йўлдан биргаликда бориш бутун халқаро ҳамжамиятнинг умумий масъулиятидир.

Биринчи Халқаро ислом цивилизацияси форуми ўтмишдаги буюк цивилизацион ютуқларни ёдга олиш билан чекланиб қолмай, жаҳон миқёсидаги янгиланиш учун янги майдонни шакллантирганини амалда намоён этди. Тошкент, Самарқанд ва Термизнинг асрлар давомида шаклланган илмий-маърифий меросига таянган ҳолда, Ўзбекистон Ислом цивилизацияси маркази кўп асрлик илм-фан хазинаси билан замонавий глобал тараққиёт ўртасида мустаҳкам кўприк барпо этди.

Келгусида ушбу тўрт устувор йўналиш бўйича амалий чора-тадбирларнинг изчил ва самарали амалга оширилиши форумнинг тарихий аҳамиятини янада мустаҳкамлайди. Инсонлар ўртасидаги муносабатларни яхшилаш, интеллектуал салоҳиятни ривожлантириш, ҳамкорлик технологияларини замонавийлаштириш ва халқаро сиёсатга таъсир кўрсатиш орқали «Жаҳолатга қарши маърифат» ташаббуси ўзининг амалий ифодасини топади.

Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказига ушбу нуфузли анжуманни юксак даражада ташкил этгани, иштирокчиларга кўрсатилган меҳмондўстлиги ва илм-маърифатни кенг тарғиб этишга қўшган беқиёс ҳиссаси учун яна бир бор самимий миннатдорлик билдирилади. Тинчлик ва ўзаро ҳамжиҳатликка элтувчи йўл белгилаб қўйилди. Энди уни биргаликда босиб ўтиш бутун халқаро ҳамжамият зиммасидаги умумий вазифадир.