Янгиликлар

Швециянинг Agenda Nexus тадқиқот институти Ўзбекистондаги Халқаро медиафорумдаги таассуротларини «Билим — кўприк сифатида» номли мақолада ёритиб, мамлакатнинг маданий мерос, замонавий технология, таълим ва халқаро ҳамкорликни уйғунлаштириш борасидаги тажрибасини юқори баҳолади. Муаллиф Оден Ағапур Ислом цивилизацияси маркази, Тошкент ва Самарқанддаги учрашувлар мисолида билим ва мулоқот нафақат маданиятлараро яқинлашув, балки экстремизмга қарши кураш, тинчлик ва барқарорликни таъминлашнинг муҳим воситаси бўлиши мумкинлигини таъкидлайди.

Ўзбекистондаги Халқаро медиафорум глобал медиа, маданий мерос, технология ва таълим соҳаларини мулоқот, ҳамкорлик ва тинчликнинг муштарак ғояси атрофида бирлаштирди.

2026 йил август ойида Ўзбекистон 50 га яқин давлатдан юзлаб журналистлар, тадқиқотчилар, медиа раҳбарлари, академиклар, кинорежиссёрлар ва халқаро экспертларни бир жойга жамлади. Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида ўтказилган Халқаро медиафорум маданий мерос, билим, замонавий медиа, таълим ва халқаро ҳамкорлик мулоқот, ўзаро англашув, жамият барқарорлиги ва янада тинч келажакни таъминлаш воситасига айланиши мумкинлигини намоён этди.

Agenda Nexus — Тадқиқот ва сиёсат институти асосчиси ва президенти Оден Ағапур томонидан тайёрланган

Мулоқот, учрашувлар ва янги кашфиётларга бой бир ҳафта

«Ислом цивилизацияси: янги нигоҳ — янги кашфиётлар» мавзусидаги Халқаро медиафорумдаги иштироким учрашувлар, муҳокамалар, матбуот тадбирлари, маданий мулоқотлар ва интеллектуал фикр алмашувларга бой, мазмунли ва ёдда қоларли бир ҳафтага айланди.

Швеция ва Agenda Nexus — Тадқиқот ва сиёсат институти номидан иштирок этар эканман, Ўзбекистоннинг тарихий мероси тақдимотини шунчаки кузатиш учун эмас, балки халқаро ҳамкорлик, умуминсоний қадриятлар, таълим, мулоқот ва тинчлик ҳақидаги кенгроқ мулоҳазаларга ўз ҳиссамни қўшиш учун келдим.

Форумда 50 га яқин давлатдан тахминан 300 нафар иштирокчи — журналистлар, олимлар, тадқиқотчилар, медиа раҳбарлари, ҳужжатли фильм режиссёрлари, нашриёт вакиллари, продюсерлар, шунингдек, рақамли технологиялар ва сунъий интеллект соҳасидаги мутахассислар жамланди. CNN ва Euronews асосий медиа ҳамкорлар сифатида иштирок этган бўлса, BBC Studios ва TRT World каби ташкилотлар вакиллари ҳам форумда қатнашди.

Иштирокчиларнинг хилма-хиллиги муҳим аҳамият касб этди. Турли миллат, маданият, дин, касбий муҳит ва сиёсий қарашларга эга инсонлар бир жойга тўпланди. Шунга қарамай, муҳокамалар давомида бир ғоя қайта-қайта намоён бўлди: билим ва мулоқот келажак авлодлар учун яхшироқ ва барқарор дунёни яратишга хизмат қилиши керак.

Оддий медиафорумдан кўра кенгроқ мақсадлар

Форум асосан Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида бўлиб ўтди. Бу ноёб муассасанинг улкан кўлами уни яратиш ортидаги катта мақсад ва интилишлар билан уйғунлашган.

Марказ меъморчилиги маҳобатли ва замонавий кўринишга эга. Тарихий қўлёзмалар, илмий мерос, музей технологиялари, мультимедиа, сунъий интеллект, тадқиқот ва таълим ягона интеллектуал муҳитда уйғунлашган.

Бу уйғунлик Agenda Nexus томонидан аввал ҳам замонавий Ўзбекистонга хос хусусият сифатида қайд этилган бир жиҳатни намоён этади: маданий мерос ва модернизация бир-бирига рақобатчи бўлиши шарт эмас. Аксинча, улар бир-бирини кучайтириши мумкин.

Бизнинг аввалги тадқиқотларимиз Тошкент, Самарқанд, Бухоро ва Хива мисолида ҳам худди шу ҳолатни кўрсатган. Тарихий ўзига хослик сақлаб қолинаётган бир пайтда инфратузилма, университетлар, жамоат маконлари, рақамли тизимлар, туризм ва халқаро ҳамкорлик изчил ривожланмоқда.

Марказ ушбу фалсафани ягона маконда мужассам этган.

Президент Шавкат Мирзиёев Марказнинг мақсадини билим ва маърифат тушунчалари билан боғлиқ ҳолда таърифлаган. Муассаса ташкил этилишидан бошлаб фақатгина тарихий артефактларни асрашни эмас, балки Ислом цивилизациясининг интеллектуал ҳиссасини ўрганиш ва унинг инсонпарварлик мазмун-моҳиятини замонавий жамиятга етказишни мақсад қилган.

Бу диндан экстремистик ҳаракатлар ўз манфаати йўлида фойдаланиши, нотўғри ахборот эса жамиятлар ўртасидаги тафовутларни янада чуқурлаштириши мумкин бўлган бугунги даврда алоҳида аҳамиятга эга.

Экстремизмга қарши энг самарали жавоб фақат хавфсизлик чоралари эмас. Бу, аввало, билим ҳамдир.

Марказ ортидаги раҳбарлик

Ислом цивилизацияси марказининг улкан мақсадлари унинг ғоясини амалиётга татбиқ этиш учун масъул раҳбарият фаолияти билан ҳам чамбарчас боғлиқ.

Халқаро медиафорум давомида Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази директори Фирдавс Абдухолиқов шахсий фидойилик ва масъулиятнинг юқори даражасини намоён этди. Бу менда ва мен мулоқот қилган кўплаб халқаро иштирокчиларда кучли таассурот қолдирди.

Абдухолиқов эрта тонгдан кеч тунга қадар форумнинг барча жараёнларида шахсан иштирок этди — халқаро меҳмонлар билан учрашди, муҳокамаларда қатнашди, тадбирларни назорат қилди, ташкилий масалаларни ҳал қилди ва ўта мураккаб халқаро тадбирнинг муваффақиятли ўтишини таъминлаш учун ўз жамоаси билан бирга ишлади.

Менда таассурот қолдирган жиҳат фақат унинг иш ҳажми эмас, балки бу жараёнга ғайрат, салоҳият, масъулият, очиқлик ва етакчилик билан ёндашганидир.

Бу муҳим, чунки бундай миқёсдаги муассасалар фақат меъморчилик ва сиёсий мақсадлар билан муваффақиятга эриша олмайди. Улар ғояни амалий дастурлар, халқаро ҳамкорлик, илмий тадқиқотлар, таълим, медиа лойиҳалар ва инсонлар ўртасидаги мазмунли мулоқотларга айлантира оладиган раҳбариятни талаб қилади.

Абдухолиқовнинг Марказ ҳақидаги шахсий қарашлари ҳам айнан шу мақсадни ифодалайди. У тарих музей экспозициялари ортида қолиб кетмаслиги, балки келажак авлодлар учун тирик билим манбаи ва янги ғоялар асосига айланиши кераклигини таъкидлаб келади. Унинг раҳбарлигида Марказ илмий мерос ва маданий бойликларни ҳужжатли фильмлар, нашриёт, мультимедиа, сунъий интеллект ҳамда халқаро медиа ҳамкорлик билан уйғунлаштиришга интилмоқда.

Форум давомидаги тажрибам ушбу институционал мақсадга инсон омили билан боғлиқ яна бир ўлчам қўшди. Директорнинг узоқ ва сермашаққат кунлар давомида жараёнларнинг марказида шахсан иштирок этганини кўриш халқаро иштирокчиларга муҳим хабар берди: раҳбарлик фақат муассилани вакиллик қилишдан иборат эмас; у, шунингдек, жараённинг ичида бўлиш, масъулиятни ўз зиммасига олиш ва муассаса миссиясини амалга оширишга масъул инсонлар билан бир сафда меҳнат қилиш демакдир.

Шу боис Халқаро медиафорумнинг муваффақиятини ташкилий ютуқ сифатида ҳам эътироф этиш лозим. Абдухолиқов ва Марказнинг ёш, фаол ва юқори даражада ишчан жамоаси Марказ илмий тадқиқотлар, жамоат таълими, маданиятлараро мулоқот, тинчлик ва ҳамкорлик учун узоқ муддатли халқаро платформага айланиши учун Ўзбекистонга зарур бўлган институционал салоҳиятни намоён этди.

Экстремизмга қарши маърифат

Бу борада Ўзбекистоннинг ёндашуви халқаро миқёсда жиддий эътиборга лойиқ.

Марказ фаолияти билан боғлиқ бўлган «жаҳолатга қарши маърифат» тамойили муҳим сиёсий ёндашувни ифодалайди. Радикаллашувнинг олдини олиш экстремистик ғоялар нима сабабдан жозибадор бўлиб қолаётганини англаш, таълимни кучайтириш, ишончли илмий билимларни тарғиб қилиш, ёшлар учун имкониятлар яратиш ва динни ундан ўз манфаатлари йўлида фойдаланувчи кучлар ихтиёрига топшириб қўймасликни талаб этади.

Форум муҳокамаларида стереотиплар, исломофобия, нотўғри ахборот, тарихий билимлар ва замонавий медианинг масъулияти каби масалалар муҳокама қилинди. Иштирокчилар журналистика ва янги технологиялар Ислом цивилизациясини халқаро аудиторияга қандай етказиши, шу билан бирга бузиб талқин қилинган қарашларга қандай қарши туриши мумкинлигини таҳлил қилдилар.

Шу нуқтаи назардан, Марказ миллий музейдан анча кенгроқ муассасага айланиши мумкин.

У илмий тадқиқотлар, жамоат таълими, маданиятлараро мулоқот, диний саводхонлик, шунингдек, экстремистик ғояларни ўрганиш ва уларнинг олдини олиш бўйича халқаро платформага айланиши мумкин.

Бу қараш Президент Мирзиёевнинг бағрикенглик, таълим, ижтимоий барқарорлик ва халқаро ҳамкорликка қаратилган кенгроқ ёндашуви билан чамбарчас боғлиқ. Ўзбекистон раҳбарияти маърифат ва билимни жаҳолат ҳамда радикаллашувга қарши узоқ муддатли восита сифатида қайта-қайта илгари суриб келмоқда.

Стратегик тамойил оддий, аммо жуда кучли: жамиятда инсонлар экстремизмни шунчаки рад этишга чақирилгани учун эмас, балки уни танқидий баҳолаш ва савол остига қўйиш учун етарлича билимга эга бўлсалар, бундай жамият янада барқарор бўлади.

Ёшлар — Ўзбекистоннинг энг кучли сигнали

Муассасалар, аввало, уларда фаолият юритаётган инсонлар орқали намоён бўлади.

Шу боис Марказ ҳақидаги энг кучли таассуротларимдан бири унинг нафақат муҳташам меъморчилиги ёки технологик имкониятлари, балки ёш ходимлари билан боғлиқ бўлди.

Мен учратган кўплаб ходимлар юқори маълумотли, бир неча тилни биладиган, интизомли, халқаро дунёқарашга эга, меҳмондўст ва ўрганишга интиладиган инсонлар эди. Уларнинг касбий маҳорати Ўзбекистондаги ўзгаришларнинг яна бир муҳим жиҳатини кўрсатди: биноларга сармоя киритиш муҳим, аммо муассасаларнинг охир-оқибатда муваффақият қозонишини инсон капиталига киритилган инвестициялар белгилайди.

Тошкент: келажак сари интилаётган пойтахт

Тошкентнинг ўзи ҳам бу таассуротни янада кучайтиради.

Agenda Nexus томонидан аввал ҳам қайд этилганидек, Ўзбекистон ҳақидаги айрим ташқи тасаввурлар билан мамлакатга ташриф буюрган инсонлар амалда кўрадиган воқелик ўртасида ҳануз сезиларли тафовут мавжуд.

Тошкент тобора замонавий, тартибли, яшил, фаол ва халқаро алоқаларга очиқ шаҳарга айланмоқда. Янги қурилишлар тарихий ва маданий муассасалар билан уйғунлашиб, жамоат маконлари ва инфратузилма эса узлуксиз модернизация жараёнидаги шаҳар қиёфасини акс эттирмоқда.

Ўзбекистон модернизация қилиш учун ўз миллий ўзига хослигидан воз кечишга интилмаётгандек кўринади.

Аксинча, у тобора модернизацияни ўз миллий ўзига хослиги орқали амалга оширмоқда.

Бу фарқ муҳим.

Мамлакатлар маданий хотирани асраш ва технология, глобал ҳамкорлик, таълим, барқарорлик ҳамда иқтисодий тараққиётни қабул қилиш ўртасида танлов қилишга мажбур эмас.

Самарқанд: тарих ҳамон тирик бўлган маскан

Форум доирасидаги Самарқандга сафар бу боғлиқликни янада яққол намоён этди.

Иштирокчиларга Евроосиё цивилизациясининг буюк тарихий марказларидан бири билан яқиндан танишиш ва Имом Бухорий мажмуасини зиёрат қилиш имконияти берилди. Дастур атайлаб сунъий интеллект, рақамли медиа, кинематография ва коммуникациялар каби замонавий масалалар муҳокамасини асрлар давомида шаклланган илмий мерос ва маданий тарих билан бевосита танишувлар билан уйғунлаштирди.

Самарқанд Ўзбекистоннинг «юмшоқ куч» салоҳияти нега ниҳоятда юқори эканини кўрсатади.

Унинг меъморчилиги шунчаки миллий тарихни ифодалаб қолмайди. У математика, астрономия, дин, савдо, илм-фан, меъморчилик ва турли цивилизациялар ўртасида ғоялар алмашинуви ҳақидаги кенгроқ тарихни ҳикоя қилади.

Энг асосий вазифа — ушбу мероснинг ҳамон тирик ва долзарб бўлиб қолишини таъминлаш.

Халқаро медиафорум бунинг бир усулини намоён этди: тарихчиларни кинорежиссёрлар билан, олимларни журналистлар билан, музейларни сунъий интеллект билан, маданий муассасаларни эса халқаро аудитория билан боғлаш.

Мирзиёевнинг билимга инвестицияси

Ислом цивилизацияси маркази Президент Шавкат Мирзиёевнинг мамлакатни ривожлантиришга қаратилган кенг кўламли миллий қарашлари билан чамбарчас боғлиқ.

У Марказнинг рамзий тамал тошини 2018 йилда қўйган бўлиб, лойиҳа қарийб саккиз йил давомида ривожлантирилди. Унинг билдирган мақсади фақат муҳташам бино барпо этиш билан чекланмаган. Марказ Ўзбекистоннинг инсоният цивилизациясига қўшган ҳиссасини намоён этиш, шу билан бирга билим, бағрикенглик ва маърифатни тарғиб қилишга қодир илмий ва таълим муассасаси сифатида тасаввур қилинган.

Бундай раҳбарлик эътибори муҳим аҳамиятга эга.

Ҳукуматлар экстремизмга қарши ҳуқуқни муҳофаза қилиш чоралари ва қонунчилик орқали курашиши мумкин. Бироқ барқарор стратегия таълим, имкониятлар, ишончли институтлар, тарихий англаш, ижтимоий инклюзия, шунингдек, мураккаб ғояларни очиқ муҳокама қилиш мумкин бўлган маконларни ҳам талаб этади.

Марказ айнан шундай тизимни шакллантиришга ҳисса қўшиш салоҳиятига эга.

Маданий меросдан глобал ҳамкорлик сари

Форум Ўзбекистон маданиятни халқаро ҳамкорлик воситаси сифатида тобора чуқурроқ англаб бораётганини ҳам кўрсатди.

Халқаро иштирокчилар фақат маърузаларни тинглаш билан чекланмади. Дастур икки томонлама учрашувлар, медиа ҳамкорлик, илмий тадқиқотлар алмашинуви, таълимий тадбирлар, ҳужжатли фильмлар лойиҳалари, нашриёт ташаббуслари ва эҳтимолий халқаро ҳамкорликлар учун кенг имконият яратди.

Бу Agenda Nexus’нинг аввалги тадқиқотларидан келиб чиққан яна бир хулосани тасдиқлайди: Ўзбекистон тобора «боғловчи куч» сифатида ўз ўрнини мустаҳкамламоқда.

Унинг географик жойлашуви мамлакатни йирик минтақалар ўртасидаги чорраҳага қўяди. Аммо географиянинг ўзи боғлиқликни яратмайди. Уни инсонлар ўртасидаги муносабатлар яратади.

Ўзбекистон ўнлаб давлатлардан журналистлар, академиклар, маданий муассасалар, тадқиқотчилар ва медиа ташкилотларини бир жойга тўплаш орқали алоҳида конференциялардан анча узоқ яшай оладиган тармоқларни шакллантирмоқда.

Келажак учун умумий масъулият

Шу боис Швецияга қайтар эканман, ўзим билан олиб кетган энг чуқур сабоқ бир бино, бир конференция ёки ҳатто бир мамлакат ҳақида эмас эди.

У масъулият ҳақида эди.

Биз урушлар, геосиёсий рақобат, қутблашув, дезинформация, диний бағрикенгликнинг сусайиши ва ишончнинг пасайиши кузатилаётган даврда яшаяпмиз. Медиа бу бўлинишларни янада кучайтириши мумкин — ёки жамиятларга бир-бирини яхшироқ англашга ёрдам бериши мумкин.

Университетлар ўз қобиғига ўралиб қолиши мумкин — ёки билимларни чегаралар оша бирлаштириши мумкин.

Маданий мерос миллатчилик воситасига айланиши мумкин — ёки цивилизациялар ўртасидаги кўприк бўлиши мумкин.

Дин экстремистлар томонидан манипуляция қилиниши мумкин — ёки таълим, илм-фан, бағрикенглик ва инсон қадр-қиммати орқали тўғри англаниши мумкин.

Халқаро медиафорум иккинчи йўлнинг имкониятларини намоён этди.

Agenda Nexus учун хабар аниқ: халқаро ҳамкорлик инсонлар учрашиб, бир-бирини тинглаб, билим алмашиб, ўз қарашларини қайта кўриб чиқиб ва ҳамма бир хил фикрлаши шарт эмаслигини англаган ҳолда умумий қадриятларни кашф этганида бошланади.

Эндиликда Ислом цивилизацияси маркази олдида муҳим масъулият турибди. Унинг муҳташам меъморчилиги ва бой коллекциялари жисмоний муассасани яратди. Эндиги энг катта ютуқ интеллектуал соҳада бўлиши керак: Марказ илмий тадқиқотлар, жамоат таълими, мулоқот, маданий дипломатия ҳамда жаҳолат ва экстремизмга қарши ҳамкорлик учун халқаро миқёсда ҳурматга сазовор майдонга айланиши лозим.

Ўзбекистоннинг бу мақсадга эришишдаги энг катта бойлиги, эҳтимол, унинг ёдгорликлари эмас.

Балким, бу — унинг инсонлари, айниқса, мен ана шу ажойиб ҳафта давомида учратган билимли, кўп тилни биладиган, катта мақсадларга интиладиган ёш авлодидир.

Тошкентдан Самарқандгача бўлган сафар давомида бир хабарни англамаслик қийин эди:

маданий мерос келажакка йўл кўрсатиши, билим экстремизмга қарши туриши, мулоқот бўлинишларни енгиб ўтиши ва халқаро ҳамкорлик келажак авлод муносиб бўлган тинч дунёни барпо этишга ёрдам бериши мумкин.