Янгиликлар

Тарихий меросни асраш, уни илмий асосда ўрганиш ва замонавий авлодга муносиб тарзда етказиш — миллий маънавият ва давлатчилик тафаккурининг муҳим йўналишларидан бири. Шу нуқтаи назардан, Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази томонидан Амир Темур ва “Темур тузуклари”га бағишланган “Амир Темур ва “Темур тузуклари”: Янги Ўзбекистоннинг маънавий асоси” китобининг янги нашри тайёрланаётгани алоҳида аҳамият касб этади.

Мазкур нашр Соҳибқирон Амир Темур шахсияти, унинг давлатчилик қарашлари, сиёсий тафаккури, бунёдкорлик фаолияти ва “Темур тузуклари”да мужассам бўлган бошқарув тамойилларини замонавий илмий-маърифий ёндашув асосида ёритишга қаратилган.

Китобнинг янги нашрини тайёрлаш ташаббуси Марказнинг тарихий ва маънавий меросни чуқур ўрганиш, уни илмий манбалар асосида тизимлаштириш ва кенг жамоатчиликка замонавий форматларда тақдим этишга қаратилган фаолияти билан уйғунлашади.

Соҳибқирон меросига янгича назар

Амир Темур ўзбек давлатчилик тарихида алоҳида мавқега эга бўлган буюк давлат арбоби сифатида тарихда чуқур из қолдирган. Унинг сиёсий иродаси, ҳарбий маҳорати, давлат бошқаруви борасидаги қарашлари, дипломатик фаолияти, илм-фан ва маданиятга эътибори асрлар давомида тадқиқотчилар диққат марказида бўлиб келган.

Янги нашрда ҳам Амир Темур сиймосига фақат саркарда ёки салтанат асосчиси сифатида эмас, балки давлат бошқаруви тизимини шакллантирган, сиёсий жараёнларни стратегик нуқтаи назардан баҳолай олган, илм-фан ва бунёдкорликни давлат тараққиётининг муҳим омилларидан бири сифатида кўрган давлат арбоби сифатида ёндашилади.

Бу эса Соҳибқирон меросини кенгроқ тарихий ва цивилизацион контекстда англаш имконини беради.

Амир Темур фаолиятини фақат ҳарбий юришлар ва ғалабалар билан изоҳлаш унинг тарихий шахсияти ва давлатчилик тажрибасининг барча қирраларини қамраб олмайди. Шу боис янги нашрда давлат бошқаруви, интизом, масъулият, бунёдкорлик, илм-маърифат ва маданий тараққиёт каби тушунчаларнинг ўзаро боғлиқлигига алоҳида эътибор қаратилади.

“Темур тузуклари” — давлатчилик тафаккурининг муҳим манбаси

Нашрнинг марказий мавзуларидан бири “Темур тузуклари”дир.

Унда давлат бошқаруви, қонун ва тартиб, кенгаш ва маслаҳат, ҳарбий тузилиш, интизом, давлат хизмати, муносиб кадрларни танлаш ва вазифага масъулият билан ёндашиш каби масалаларга оид қарашлар мужассамланган.

Янги нашрда “Темур тузуклари” фақат тарихий асар сифатидагина эмас, балки Темурийлар даври давлатчилик тафаккури, сиёсий маданият ва бошқарув анъаналарини ўрганишда муҳим манба сифатида талқин этилади.

Айниқса, асарда ҳокимият ва масъулият, раҳбарлик ва билим, интизом ва адолат ўртасидаги боғлиқликка эътибор қаратилиши унинг маърифий аҳамиятини янада оширади.

Албатта, ўрта аср давлат бошқаруви тамойилларини бугунги сиёсий ва ҳуқуқий тизимга тўғридан-тўғри кўчириш мумкин эмас. Бироқ масъулият, адолат, билим, тажриба, интизом, жамият ва давлат манфаатларига хизмат қилиш каби умуминсоний қадриятлар тарихий мероснинг бугунги авлод учун ҳам аҳамиятини сақлаб қолади.

Шу жиҳатдан, янги нашр “Темур тузуклари”ни тарихий ҳужжат сифатида ўрганиш билан бирга, унинг маънавий-маърифий мазмунини очиб беришга ҳам хизмат қилади.

Темурийлар даври — илм ва маданият юксалиши

Амир Темур мероси ҳақида сўз борганда, Темурийлар даврида юзага келган улкан илмий ва маданий юксалишни алоҳида таъкидлаш муҳим.

Самарқанд ва Ҳиротнинг илм-фан ва маданият марказларига айланиши, Мирзо Улуғбекнинг астрономия соҳасидаги илмий фаолияти, Алишер Навоийнинг адабий-маърифий мероси, Ҳусайн Бойқаро давридаги маданий муҳит, Заҳириддин Муҳаммад Бобурнинг илмий ва адабий фаолияти Темурийлар даврида шаклланган цивилизацион муҳитнинг турли қирраларини намоён этади.

Шунинг учун Амир Темур меросини унинг авлодлари давридаги илмий-маданий тараққиётдан ажратиб ўрганиш тўлиқ тасаввур бермайди.

Янги нашрда ҳам Темурийлар даври давлатчилик, илм-фан, адабиёт, санъат, меъморчилик ва бунёдкорлик билан узвий боғлиқ тарихий жараён сифатида кўриб чиқилади.

“Темур тузуклари” муҳим тарихий манба ҳисобланади. Асарнинг бошқа китоблардан фарқи ва асосий хусусияти шундаки, ундаги воқеалар бевосита Соҳибқирон Амир Темур тилидан, биринчи шахс номидан баён этилади. Китобда улуғ ҳукмдорнинг ҳаёти ва шахсиятига оид қизиқарли воқеалар баробарида, унинг давлатни ақл-заковат билан бошқаргани ҳамда қўл остидагиларни доимо қўллаб-қувватлагани яққол кўзга ташланади. Амир Темур салтанатни барпо этиш ва уни мустаҳкамлашда изчиллик билан иш тутиб, донишмандлару вазирлар билан мунтазам машварат (кенгаш) қилиб турган. Зеро, сабр, шижоат, ҳушёрлик ва эҳтиёткорлик билан амалга оширилган ҳар қандай иш юқори натижа бериши муқаррар. Муаллиф ўз бошидан кечирганларини сўзлар экан, ҳаётда доимо адолат мезонига таяниб иш кўрганини таъкидлайди. Шу боис, “Темур тузуклари”даги фикрлар шунчаки назарий қарашлар ёки ўйлаб топилган ғоялар эмас, балки реал ҳаётда ўз исботини топган амалий тажрибалардир. Бундай услубда ёзилган асарлар жаҳон тарихида кам учрайди. Китобни мутолаа қилиш бугунги кун китобхони учун ҳам ғоят фойдали бўлиб, ундаги бош қаҳрамон идеал шахс намунаси сифатида гавдаланади, - дейди Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази катта илмий ходими Хусрав Ҳамидов.

Ислом цивилизацияси маркази — тарихий меросни замонавий авлодга етказиш майдони

Китобнинг Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази томонидан янги нашрда тайёрланаётгани алоҳида аҳамиятга эга.

Зеро, Марказнинг асосий илмий-маърифий вазифаларидан бири халқимиз ва Марказий Осиё ҳудудида шаклланган бой цивилизацион меросни ўрганиш, илмий жиҳатдан тизимлаштириш ва уни замонавий авлодга замонавий воситалар орқали етказишдан иборат.

Амир Темур ва Темурийлар мероси эса ушбу тарихий-маданий жараённинг муҳим таркибий қисмларидан биридир.

Марказда Темурийлар даврига оид тарихий шахслар, илмий кашфиётлар, қўлёзмалар, китобат ва хаттотлик анъаналари, меъморчилик ва санъат намуналарининг ўзаро уйғунликда намоён этилиши мазкур даврни кенг цивилизацион контекстда англаш имконини беради.

Шу маънода янги нашр Марказнинг фақат бир китобни қайта чоп этишга қаратилган лойиҳаси эмас, балки тарихий меросни ўрганиш ва уни кенг жамоатчиликка етказишга қаратилган илмий-маърифий ишларининг бир қисми сифатида намоён бўлади.

Тарихий манбадан замонавий маърифий тажриба сари

Бугунги кунда тарихий меросни сақлаш билан бир қаторда, уни қандай тақдим этиш масаласи ҳам муҳим аҳамият касб этмоқда.

Замонавий китоб нашри, рақамли технологиялар, мультимедиа ва интерактив воситалар тарихий билимни янги авлодга етказишнинг янги имкониятларини яратмоқда.

Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг фаолиятида ҳам тарихий манбаларни замонавий илмий-маърифий воситалар билан уйғунлаштиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Бу ёндашув “Амир Темур ва “Темур тузуклари”: Янги Ўзбекистоннинг маънавий асоси” китобининг янги нашрида ҳам ўз ифодасини топади.

Илмий изланишлар учун янги имкониятлар

Мазкур нашрнинг яна бир аҳамиятли жиҳати — у Амир Темур ва “Темур тузуклари” мавзусидаги янги илмий тадқиқотлар учун ҳам муҳим йўналишларни белгилаши мумкин.

Хусусан, “Темур тузуклари”нинг қўлёзма анъанаси, бизгача етиб келган нусхалари, турли тиллардаги таржималари, нашр тарихи ва асар атрофидаги манбашунослик масалаларини чуқур ўрганиш темуршунослик соҳасидаги тадқиқотларни янада бойитади.

Бирламчи манбалар, замонавий академик тадқиқотлар ва хорижий темуршунослик мактаблари билан илмий мулоқотни кенгайтириш эса Амир Темур ва Темурийлар даври тарихини янада кенг ва комплекс ўрганиш имконини беради.

Шу жиҳатдан, Марказ томонидан тайёрланаётган янги нашрни фақат китобхонлар учун мўлжалланган маърифий нашр эмас, балки ушбу йўналишдаги илмий изланишларни рағбатлантирувчи манбалардан бири сифатида ҳам кўриш мумкин.

Тарихий хотира ва келажак масъулияти

Амир Темур ва Темурийлар мероси асрлар оша ўз аҳамиятини сақлаб келаётгани, аввало, унинг бой давлатчилик, илмий ва маданий тажрибаси билан боғлиқ.

«Темур тузуклари» эса ана шу тарихий тажрибани англашда муҳим ёзма манбалардан бири бўлиб хизмат қилади.

Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази томонидан мазкур китобнинг янги нашрини тайёрлаш ҳам тарихий меросни замонавий илмий-маърифий ёндашувлар асосида қайта кўриб чиқиш ва кенг китобхонлар оммасига тақдим этиш йўлидаги муҳим қадамдир.

Зеро, тарихий хотира фақат ўтмишни эслаш эмас. У аждодлар тажрибасини англаш, бугунги тараққиётни тарихий жараёнлар билан боғлаш ва келажак авлод олдидаги масъулиятни ҳис этишга хизмат қилади.

Шу нуқтаи назардан, “Амир Темур ва “Темур тузуклари”: Янги Ўзбекистоннинг маънавий асоси” китобининг янги нашри Соҳибқирон меросини яна бир бор илмий ва маърифий мулоқот майдонига олиб чиқади.

Бу нашр орқали Амир Темур шахсияти, Темурийлар даврининг илмий-маданий юксалиши ва “Темур тузуклари”да акс этган давлатчилик тафаккури замонавий авлод учун янада яқин ва тушунарли тарзда талқин этилади.

Энг муҳими, Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази томонидан амалга оширилаётган мазкур нашр ташаббуси миллий тарих ва маънавий меросни ўрганиш, уни илмий асосда тарғиб этиш ва келгуси авлодларга муносиб етказишга қаратилган кенг кўламли илмий-маърифий фаолиятнинг узвий давоми сифатида аҳамият касб этади.

Дурдона Расулова

P/S:Мақолани марказ расмий сайтига ҳавола билан кўчириб эълон қилиш мумкин