The Korea Herald: "Islom sivilizatsiyasi markazi — Markaziy Osiyo va jahon hamjamiyati uchun mega loyiha "
The Korea Herald saytida e’lon qilingan maqolada O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi Markaziy Osiyo va jahon hamjamiyati uchun muhim intellektual va madaniy tashabbus sifatida baholangan. Unda Prezident Shavkat Mirziyoev rahbarligida amalga oshirilayotgan mazkur loyiha islom sivilizatsiyasining ilmiy-ma’rifiy merosiyni tiklash, uning insoniyat taraqqiyotiga qo‘shgan hissasini keng jamoatchilikka yetkazish hamda sivilizatsiyalararo muloqotni mustahkamlashga xizmat qilishi ta’kidlangan.
2025 yil 29 yanvarda Prezident Shavkat Mirziyoyev O‘zbekistonidagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif buyurib, 2 000 dan ortiq olimlar tomonidan ishlab chiqilgan ilmiy va innovatsion loyihalarni ko‘rgazmalarga integratsiya qilish bo‘yicha batafsil tavsiyalar berdi.
Ushbu tashrif markaz uchun burilish nuqtasi bo‘ldi. Bugun markaz qurilish va pardozlash ishlari yakuniga yetib, 40 dan ortiq davlatlardan mutaxassislar va dizaynerlarning hissalari bilan shakllangan ulkan tashabbus sifatida faoliyat yuritmoqda.
2025 yil sentyabrida Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) minbaridan Prezident Shavkat Mirziyoyev markazning qurilish va pardozlash ishlari tugallanishi hamda yaqin orada ochilishi haqida e’lon qildi.
Shundan so‘ng, uning ko‘rgazmalari keng qamrovli intellektual va madaniy tajribaga aylanishi bilan global e’tiborni tortmoqda.
Davlat rahbarlari, xalqaro tashkilotlar va dunyoning turli burchaklaridan kelgan mehmonlar uning ishlari bilan tanishib, uning ortib borayotgan ahamiyatini tan olishdi.
Bu esa chuqur sivilizatsion o‘zgarishlar davrida yuz bermoqda.
Texnologik taraqqiyot axloqiy mulohazadan tez rivojlanmoqda, geosiyosiy taranglik va madaniy parchalanish esa muloqot va hamjihatlik bo‘yicha dolzarb savollarni keltirib chiqarmoqda.
Diniy qadriyatlar ko‘pincha ajratish vositasi sifatida ishlatilmoqda, madaniyat esa ko‘prik o‘rniga nuqta bo‘lib qolmoqda. Shu sharoitda mazmunli sivilizatsiyalararo muloqotni tiklaydigan platformalar endi ixtiyoriy emas — ular zarur.
Shuning uchun, ushbu markaz Yevrosiyo yuragida paydo bo‘lganligi tasodif emas. Ushbu mintaqa tarixan sivilizatsiyalar, savdo yo‘llari, dinlar va intellektual an’analarning to‘qnashuvi bilan shakllangan.
Markazning tashkil etilishi uzoq muddatli strategik jarayonning natijasidir.
2017 yilda BMTga murojaat qilgan Prezident Shavkat Mirziyoyev Islom sivilizatsiyasining jahon tarixidagi haqiqiy o‘rnini tiklash zarurligini ta’kidladi, uning ma’rifat, ilm-fan va insonparvar qadriyatlar asosiga tayanishini qayd etdi.
Ushbu jarayon xalqaro miqyosda katta e’tirofga sazovor bo‘ldi. Qurilish davom etayotgan paytda markazga tashrif buyurgan Antonio Guterres tashabbusni yuqori baholab, Prezident Shavkat Mirziyoyev global maydonda muloqot, ma’rifat va o‘zaro hurmatni doimiy targ‘ib qilayotganini qayd etdi.
Shunday e’tirof O‘zbekistonning zamonaviy global munozaralarda faol hissa qo‘shuvchi davlat sifatidagi o‘sib borayotgan rolini ko‘rsatadi.
Markaz o‘zi faqat arxitektura yodgorligi emas. U global ahamiyatga ega yangi gumanitar modelni ifodalaydi.
Bu yerda Islom sivilizatsiyasi uning intellektual va ilmiy merosi orqali namoyish etiladi — universitetlar va akademiyalar gullagan, kutubxonalar va laboratoriyalar bilimni rivojlantirgan, tibbiyot, falsafa, matematika va san’atga asosiy hissa qo‘shilgan davr.
Markaz kuchli siyosiy iroda va strategik rahbarlik bilan barpo etilgan bo‘lib, u yangi avlod muzeyi, ilg‘or ilmiy infratuzilma, zamonaviy kutubxona, keng arxivlar va raqamli gumanitar texnologiyalarni o‘z ichiga oladi.
Shuningdek, u global ilmiy va madaniy hamkorlikni rivojlantiradi, o‘zini dinamik xalqaro platforma sifatida tanitadi.
Mintaqaviy yetakchilar ham uning ahamiyatini tan olishdi.
Qozog‘iston Respublikasi Prezidenti Qasim-Jomart Toqayev uni noyob ilmiy, turistik va etnokultural loyiha sifatida tavsiflab, tadqiqotlar uchun umumiy platforma bo‘lishi mumkinligini qayd etdi.
Shuningdek, Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Ilhom Aliyev uning Islomofobiyaga qarshi kurashdagi rolini ta’kidladi, Islomning insonparvarlik, bag‘rikenglik va hamjihatlik haqiqiy qadriyatlarini namoyish etishini qayd etdi.
Mutaxassislar markazni zamonaviy chaqiriqlarga sivilizatsion javob sifatida ko‘rishmoqda — ekstremizm va noto‘g‘ri rivoyatlarga qarshi bilimga asoslangan muvozanat.
Shu nuqtai nazardan, O‘zbekiston tarixiy rolni faqat e’lonlar bilan emas, balki jahon miqyosida ahamiyatga ega intellektual makon yaratish orqali o‘z zimmasiga olgan.
Markazning eng muhim yutuqlaridan biri madaniy merosning qaytarilishi bilan bog‘liq. Davlat va diplomatik koordinatsiya orqali, auksion uylar, shuningdek asosiy muzeylar va xususiy kollektorlar bilan hamkorlikda deyarli 2 000 noyob eksponat qaytarildi.
Bunga Ibn Sino qo‘lyozmalari, Beruniy asarlari, Temuriy miniaturalari va boshqa Islom san’ati mo‘’jizalari kiradi.
Xalqaro mehmonlar ham katta taassurot qoldirdi
Paragvay Respublikasi Prezidenti Santyago Penya ko‘plab ilmiy va madaniy yutuqlar ushbu mintaqada yuzaga kelganini qayd etdi va O‘zbekiston imkoniyatlariga ishonchini yangiladi.
Finlyandiya Respublikasi Prezidenti Aleksandr Stubb markazni noyob tajriba sifatida tavsiflab, uch ming yillik tarixni zamonaviy shaklda taqdim etilishini ta’kidladi.
Ko‘plab jihatdan markaz Bag‘doddagi Bayt ul-hikma, Xorazmdagi Ma’mun Akademiyasi va Samarqanddagi Ulug‘bek madrasasi kabi tarixiy muassasalarni eslatadi.
Shu bilan birga, u aniq XXI asr muassasasi — tarixiy bilim raqamli innovatsiya bilan uchrashadigan, qo‘lyozmalar global resursga aylanadigan, muzeylar esa jonli tadqiqot muhitida faoliyat yuritadigan joy.
Serbiya prezidenti Aleksandr Vuchich tashrifidan so‘ng, markaz uning ilgari ko‘rganlaridan tubdan farq qilishini, arxitekturaviy jihatdan hayratlanarli va intellektual jihatdan boy ekanini qayd etdi.
Xulosa qilib aytganda, Islom sivilizatsiyasi markazi milliy yutuqdan ko‘proqdir.
U global intellektual markaz va dunyo tobora bo‘linib borayotgan bir paytda muloqotning kuchli ramzi — bilim, madaniyat va umumiy tarix insoniyatning eng mustahkam ko‘priklari ekanini eslatadi.
