Yangiliklar

Agar tarix gapira olganida, ehtimol, uning ovozi aynan shu yerdan eshitilardi. Bu yerda eksponatlar sukut saqlamaydi, devorlar faqat tarixni namoyish etmaydi, balki uni qayta jonlantiradi. O‘zbekiston kinoarboblari ijodiy uyushmasi a’zolarining O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrifi oddiy madaniy sayohat emas, balki millat xotirasi bilan yuzma-yuz uchrashuvga aylandi. Mashhur rejissyorlar, aktyorlar va ssenaristlar bir ovozdan e’tirof etganidek, bu yer muzey emas — bu yerda butun bir sivilizatsiya nafas oladi.

Tarix haqida ko‘p gapirish mumkin. Uni kitoblardan o‘qish, filьmlardan tomosha qilish yoki ma’ruzalardan eshitish mumkin. Ammo tarixni his qilish, uning ichiga kirib qolish, asrlar qatidan kelayotgan nafasni sezish har doim ham nasib etavermaydi. O‘zbekiston kinoarboblari ijodiy uyushmasining a’zolari O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif buyurganida aynan shunday holat yuz berdi. Rejissyorlar, aktyorlar, ssenaristlar va san’at namoyandalari uchun bu oddiy ekskursiya emas, balki millat xotirasi bilan yuzlashuv, ajdodlar merosi bilan muloqot bo‘ldi.

Markaz bo‘ylab sayohat davomida kino san’ati vakillari «Buyuk siymolar galereyasi», Islomdan avvalgi davr bo‘limi, Birinchi va Ikkinchi Renessans ekspozitsiyalari, “Yangi O‘zbekiston – Yangi Renessans poydevori” bo‘limi, noyob qo‘lyozmalar, arxeologik topilmalar, qadimiy shaharlar maketlari hamda zamonaviy multimedia texnologiyalari bilan tanishdilar. «Buyuk siymolar galereyasi» mehmonlarda unutilmas taassurot qoldirdi. U yerda allomalar, davlat arboblari, sarkardalar va mutafakkirlar timsoli orqali xalqimiz sivilizatsiyasi qanday yuksak cho‘qqilarni zabt etganini yana bir bor his qilish mumkin. Tashrif davomida kino va televideniye sohasidagi mashhur ijodkorlar o‘z taassurotlarini bildirib, bu maskanning ahamiyati haqida samimiy fikrlarini bayon qildilar. 

Kinorejissyor va teleboshlovchi Burhon Sharopovning fikricha, Markazni oddiy muzey sifatida baholab bo‘lmaydi, tashrif buyurgan odam shunchaki tomoshabin bo‘lib qolmaydi.

— Men dunyo bo‘ylab ko‘plab tarixiy va madaniy obyektlarni ko‘rganman. Lekin bu yerdagi muhit mutlaqo boshqacha. Agar dunyoda yettita mo‘’jiza bo‘lsa, men Islom sivilizatsiyasi markazini sakkizinchi mo‘jiza deb atashdan tortinmayman. Chunki bu yerda faqat devorlar, eksponatlar yoki tarixiy ma’lumotlar yig‘ilmagan. Bu yerda butun boshli sivilizatsiyaning ruhi yashaydi. Bu yer insonni o‘ziga tortadi. Har bir bo‘limda yurar ekansiz, o‘zingizni turli davrlarda yashayotgandek his qilasiz. Bir qarashda tarixni ko‘ryapsiz, ammo aslida tarix bilan muloqot qilyapsiz. Bugun butun dunyo O‘zbekiston haqida ana shu kabi maskanlar sabab gapirayapti. Men qurilishning ilk bosqichlaridan beri bu jarayonni kuzatib kelganman. Lekin natija men kutgandan ham ulkan bo‘lib chiqdi. Bu yerni bir marta kelib anglab bo‘lmaydi. O‘n marta, o‘n besh marta kelsangiz ham har safar yangi narsani kashf etasiz.

Kino va teatr aktrisasi Saida Rametova esa Markazni ijod ahli uchun noyob bilim manbai sifatida baholadi. Markaz tarixiy voqelikni anglash uchun yangi imkoniyat yaratgan.

— Biz san’atkorlar tarixiy shaxslarni ekranda yoki sahnada gavdalantiramiz. Buning uchun kitob o‘qiymiz, arxivlarni o‘rganamiz, hayot yo‘lini tahlil qilamiz. Ammo bu yerdagi taassurotni hech qanday kitob almashtira olmaydi. Chunki inson o‘z ko‘zi bilan ko‘radi, o‘z qalbi bilan his qiladi.

Masalan, Amir Temur yoki Mirzo Ulug‘bek haqida yuzlab sahifalarni o‘qish mumkin. Lekin bu yerga kelib, o‘sha davr muhitini ko‘rganingizda hamma narsa boshqacha anglashiladi. Ajdodlarimiz qanday yashagan, qanday fikrlagan, ilm-fan va madaniyat uchun qanday kurashganini his qilasiz. Menimcha, bu yer har bir ijodkor uchun ijod laboratoriyasi vazifasini bajaradi. Bu yerdan ilhom olmaslikning iloji yo‘q.

Kino aktyori Abduxalil Mingnorov esa Markazni Uchinchi Renessans g‘oyasining amaliy ifodasi deb atadi. Markaz yoshlar tarbiyasi uchun beqiyos ahamiyatga ega.

— Rostini aytsam, bu darajadagi majmuani ko‘raman deb o‘ylamagan edim. Ilgari tariximiz haqidagi ma’lumotlar tarqoq holda edi. Bu yerda esa butun millat tarixi, butun sivilizatsiya yagona makonda mujassamlashgan. Bu juda katta voqea.

Biz ko‘p gapiramiz: vatanparvarlik, milliy g‘urur, Uchinchi Renessans deb. Ammo bu tushunchalarni inson qalbiga qanday yetkazish mumkin? Menimcha, javob shu yerda. Maktab o‘quvchisi bu yerga bir marta kelsa, o‘zining kim ekanini, qanday buyuk ajdodlarning vorisi ekanini his qiladi. Bu yer bilim ham beradi, motivatsiya ham beradi, kuch ham beradi. Men hatto aytardimki, har bir yosh bu maskanni ko‘rishi shart.

O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist Anvar Azimov esa Markazning inson ruhiyatiga ta’sirini alohida ta’kidladi. Markazdagi har bir element chuqur o‘ylangan.

— Biz ko‘p davlatlarda bo‘lganmiz. Turli muzeylar, madaniy markazlar, tarixiy obidalarni ko‘rganmiz. Biz kabi ijodkorlarni hayratlantirish qiyin. Ammo men bu yerga kirib, chin ma’noda hayratda qoldim. Har bir eksponat, har bir maket, har bir detal insonni moziy sari yetaklaydi. Siz shunchaki tomosha qilmaysiz, balki tarix ichida yurasiz. Gidlarning hikoyalari, texnologiyalarning qo‘llanilishi, ekspozitsiyalarning qurilishi shunday tashkil etilganki, inson o‘zini voqealar ishtirokchisi deb his qiladi. Men bu yerda chet ellik sayyohlarni ko‘rdim. Ular ham hayratda. Men ishonamanki, bu yerga kelgan har bir mehmon yana qaytib keladi. Faqat o‘zi emas, boshqalarni ham boshlab keladi. Chunki bu maskan O‘zbekistonning dunyoga ochilgan ma’naviy darvozasi. Bu yer mamlakatimizning tarixi, madaniyati, salohiyati va kelajagini bir vaqtning o‘zida namoyon etadi.

Ijodkorlarning ta’kidlashicha, Markazdagi eng katta yutuq noyob eksponatlar yoki zamonaviy texnologiyalar emas. Eng katta yutuq — tarixning inson qalbiga yetib borishi, uning o‘z ildizlarini anglashi va kelajakka ishonch bilan qarashiga xizmat qilayotganidir. Tashrif yakunida mehmonlar bir fikrni qayta-qayta takrorladilar: bu yerga yana qaytish kerak. Farzandlar bilan kelish kerak. Shogirdlar bilan kelish kerak. Do‘stlar bilan kelish kerak. Chunki Islom sivilizatsiyasi markazi faqat ko‘riladigan joy emas. U his qilinadi. U o‘rganiladi. U bilan faxrlaniladi. Va eng muhimi, u insonga o‘zining kim ekanini eslatadi.