Yangiliklar

Janubiy Koreyaning ingliz tilidagi nufuzli The Korea Herald nashri O‘zbekistonning islomiy-ilmiy merosini qayta kashf etish va uni mamlakatning zamonaviy milliy qiyofasini shakllantirishdagi o‘rniga bag‘ishlangan maqola e’lon qildi.

Maqolada O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi O‘zbekistonning asrlar davomida shakllangan islomiy ilmiy merosini namoyon etuvchi muhim madaniy-ma’rifiy maskan sifatida baholanib, uning milliy o‘zlikni mustahkamlash, «Uchinchi Renessans» g‘oyasini ilgari surish va mamlakatning xalqaro nufuzini oshirishdagi ahamiyati yoritilgan. Nashr, shuningdek, Xorazmiy, Beruniy, Ibn Sino, Imom Buxoriy va Mirzo Ulug‘bek kabi buyuk allomalar merosi orqali Markaziy Osiyoning ilm-fan va sivilizatsiya taraqqiyotiga qo‘shgan ulkan hissasiga e’tibor qaratgan.

Maqolada markazning islomni faqat diniy tushuncha sifatida emas, balki ilm-fan, ma’rifat, intellektual tafakkur va madaniyat sivilizatsiyasi sifatida namoyon etayotgani ta’kidlangan. Shuningdek, O‘zbekistonning dunyoviy davlat sifatida o‘z islomiy merosini zamonaviy taraqqiyot va ochiq muloqot bilan uyg‘unlashtirayotgani qayd etilgan.

O‘zbekistondagi  Islom sivilizatsiyasi markazi seshanba kuni bo‘lib o‘tgan «Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh, yangi kashfiyotlar» mavzusidagi Xalqaro mediaforumdan so‘ng tungi yoritish ostida namoyon bo‘lmoqda. Markazning firo‘za rangli gumbazi, katta arkali kirish qismlari, islomiy naqshlar va xattotlik namunalari ko‘zga tashlanadi. (Sanjay Kumar/The Korea Herald)

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi milliy o‘zlik va global nufuzni shakllantirishda asrlar davomidagi islomiy ilmiy merosga tayanmoqda

TOShKENT, O‘zbekiston — O‘zbekiston poytaxtidagi ulkan ko‘k gumbaz ostida asrlar davomida shakllangan islomiy intellektual tarix Islom sivilizatsiyasi markazida zamonaviy milliy tarixning bir qismi sifatida qayta talqin qilinmoqda.

Yangi madaniy-ma’rifiy muassasada qadimiy qo‘lyozmalar va Usmon Mus'hafi Markaziy Osiyoning ilm-fan, tibbiyot va ilmiy tafakkur rivojiga qo‘shgan hissasini namoyish etuvchi mulьtimedia ekspozitsiyalari bilan bir qatorda joylashtirilgan.

Biroq konstitutsiyaviy jihatdan dunyoviy bo‘lgan O‘zbekiston nima uchun «Yangi O‘zbekiston» g‘oyasi markaziga islom sivilizatsiyasini qo‘ymoqda?

Toshkent ushbu merosdan sovet davridan oldingi o‘zlikni qayta tiklash, hukumat tomonidan «Uchinchi Renessans» deb ataladigan jarayonga turtki berish hamda O‘zbekistonning xorijdagi qiyofasini qayta shakllantirishga qaratilgan keng ko‘lamli sa’y-harakatlarning bir qismi sifatida foydalanmoqda.

O‘zbekiston rasmiylari markazni o‘n yillab davom etgan sovet hukmronligidan keyin mamlakatning tarixiy rivoyatini qayta tiklashga qaratilgan sa’y-harakatlarning bir qismi sifatida baholamoqda.

O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning matbuot kotibi Sherzod Asadovning ta’kidlashicha, 35 yillik mustaqillik O‘zbekistonga nafaqat siyosiy va iqtisodiy suverenitet, balki o‘z tarixini xalqaro maydonda mustaqil ravishda bayon qilish imkoniyatini ham berdi.

«Bizning tarixiy va ma’naviy merosimiz shunchaki muzey devorlari ortida qolib ketmasligi kerak», — dedi Asadov.

U islom sivilizatsiyasini «bilim, ma’rifat, intellektual tafakkur va madaniyat» merosi sifatida tavsifladi.

O‘zbekiston Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilov Markaziy Osiyoning sivilizatsiya rivojiga tarixiy hissasining dalili sifatida Xorazmiy, Beruniy, Ibn Sino va Imom Buxoriy kabi allomalarni tilga oldi.

Uning so‘zlariga ko‘ra, asosiy vazifalardan biri — «jaholatga ma’rifat orqali qarshi turish».

Markaz Markaziy Osiyoni Ipak yo‘lidagi oddiy chorraha sifatida tasavvur qilishga asoslangan keng tarqalgan qarashni o‘zgartirishga intilmoqda. Aksincha, bu hududda Xorazmiyning algebra va algoritmlaridan tortib, Ibn Sinoning tibbiyoti, Beruniyning ilmiy tadqiqotlari va Mirzo Ulug‘bekning astronomiyasigacha bo‘lgan ulkan bilimlar yaratilgani ta’kidlanmoqda.

Seshanba kuni Toshkentdagi Islom sivilizatsiyasi markazida bo‘lib o‘tgan «Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh, yangi kashfiyotlar» mavzusidagi Xalqaro mediaforumdan so‘ng jurnalistlar bilan suhbatlashayotganlar: chapdan — O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning matbuot kotibi Sherzod Asadov, Euronews bosh ijrochi direktori va tahririyat direktori Klaus Shtruns hamda o‘zbekistonlik media tadqiqotchisi Beruniy Alimov. (Sanjay Kumar/The Korea Herald)

Uzilib qolgan o‘tmishni qayta tiklash

Ushbu loyiha O‘zbekistonning sovet o‘tmishi bilan bog‘liq tarixiy merosini qayta ko‘rib chiqishga qaratilgan sa’y-harakatlari davom etayotganini ko‘rsatadi. Sovet davrida diniy muassasalarga nisbatan cheklovlar islom, tarixiy xotira va jamoatchilik o‘zligi o‘rtasidagi munosabatlarni tubdan o‘zgartirgan edi.

1991-yildagi mustaqillik oldida murakkab savol paydo bo‘ldi: musulmonlar ko‘pchilikni tashkil etuvchi mamlakat qanday qilib dunyoviy davlat maqomini saqlab qolgan holda o‘zining islomiy merosini qayta tiklashi mumkin?

Markaz bu savolga javoblardan birini taklif etmoqda.

O‘zbekiston konstitutsiyaviy jihatdan dunyoviy davlat bo‘lib qolmoqda. Biroq markaz islomni davlat asosi sifatida emas, balki ilm-fan, ma’rifat va madaniyat sivilizatsiyasi sifatida namoyon etmoqda. Bu esa mamlakatga diniy merosni davlat boshqaruvining asosiga aylantirmasdan, islomiy intellektual an’analarni qabul qilish imkonini beradi.

«Uzoq vaqt davomida odamlar O‘zbekiston haqida, hatto ba’zan O‘zbekistonning o‘zi davlat sifatida mavjudligi haqida ham yetarlicha bilmas edi», — dedi o‘zbekistonlik media tadqiqotchisi Beruniy Alimov The Korea Herald nashriga.

Ushbu sa’y-harakat sovet davridan qolgan O‘zbekiston haqidagi tasavvurlarni ham o‘zgartirishga yordam berishi mumkinligini ta’kidladi.

Biroq u markaz faqat musulmonlar uchun mo‘ljallanmaganini ham qayd etdi.

«Islom sivilizatsiyasi faqat din sifatidagi islom haqida emas», — dedi u.

«Xristianlar, buddistlar, yahudiylar — barcha uchun eshiklar ochiq».

Alimov koreyslar uchun o‘zbek va koreys jurnalistlari o‘rtasidagi aloqalarni yanada kuchaytirish zarurligini ta’kidladi. Uning fikricha, O‘zbekiston Janubiy Koreyaning global madaniy ta’siridan saboq olishi, ayni paytda esa koreyslarni Markaziy Osiyoning kamroq ma’lum bo‘lgan intellektual merosi bilan tanishtirishi mumkin.

«Bir-birimizni tushunish orqali ko‘proq narsani o‘rganishimiz mumkin», — dedi u.

Seshanba kuni «Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh, yangi kashfiyotlar» mavzusidagi Xalqaro mediaforumda Markaziy Osiyoda Temuriylar davridagi ilmiy an’ananing badiiy rekonstruksiyasi aks ettirilgan portret. Unda XV asrda Samarqandda astronomiya va matematika bo‘yicha yirik markaz tashkil etgan hukmdor-astronom Mirzo Ulug‘bek davri muhiti aks ettirilgan. (Sanjay Kumar/The Korea Herald)

Faqat din emas

Euronews bosh ijrochi direktori va tahririyat direktori Klaus Shtruns markazga tashrifi islom tarixi haqidagi ayrim tasavvurlarini o‘zgartirganini aytdi.

«Ko‘plab noto‘g‘ri tushunchalar mavjud. Noto‘g‘ri tushunchalarga qarshi kurashishning eng yaxshi vositasi — axborot», — dedi Shtruns The Korea Herald nashriga.

Britaniyalik prodyuser va ijtimoiy tadbirkor, 1001 Inventions ta’lim tashabbusi asoschisi Ahmad Salim esa islom sivilizatsiyasining ilm-fanga qo‘shgan hissasini qayta kashf etish Buyuk Britaniyada ulg‘ayganida uning o‘zligi haqidagi tasavvurini o‘zgartirganini aytdi.

«Biz go‘yoki hech qanday tarixga ega emasdek, o‘zimizning o‘tmishmiz bilan faxrlanadigan hech narsamiz yo‘qdek his qilardik», — dedi u.

Algebra va distillyasiya kabi ilmiy jarayonlar haqida bilim olish bu tasavvurni — shuningdek, sinfdoshlarining uning merosiga munosabatini ham o‘zgartirdi.

«Bu nafaqat men va tengdoshlarim o‘rtasida bag‘rikenglikni, balki hurmat va qadrlashni ham shakllantirdi», — dedi Salim.

Uning tajribasi markazning asosiy g‘oyalaridan birini yana bir bor ko‘rsatadi: islom sivilizatsiyasi faqat din tarixi emas, balki ilm-fan va bilimlarning umumiy insoniyat tarixining bir qismi hisoblanadi.

Merosni nufuzga aylantirish

Mirziyoev 2017-yilda ta’lim va ma’rifatga bergan e’tibori doirasida markazni tashkil etish g‘oyasini ilgari surgan.

Qariyb sakkiz yillik tayyorgarlikdan so‘ng markaz mart oyida ochildi va 1 iyun holatiga ko‘ra, unga qariyb yarim million kishi tashrif buyurdi.

Xalqaro mehmonlar, olimlar va jurnalistlarni jalb etish orqali O‘zbekiston o‘zining tarixiy merosidan mamlakatning xorijdagi nufuzini oshirish vositasi sifatida ham foydalanmoqda.

O‘zbekiston rasmiylari mamlakat merosini tobora ko‘proq diplomatik aktiv sifatida taqdim etmoqda. Samarqand, Buxoro, Xiva va Termiz tarixini zamonaviylashib borayotgan va dunyoga ochiq O‘zbekiston qiyofasi bilan bog‘lamoqda.

Hukumat islomiy merosni qayta tiklash jarayonini O‘zbekistonning dunyoviy konstitutsiyaviy tuzumi doirasida talqin qilmoqda. Bunda faqat din emas, balki ilm-fan, ma’rifat va madaniyatga urg‘u berilmoqda.

«Yangi O‘zbekiston» g‘oyasi doirasida ushbu meros mamlakat ichida milliy o‘zlikni mustahkamlash, xorijda esa O‘zbekistonning nufuzini oshirish vositasi sifatida namoyon etilmoqda.