Yangiliklar

Shvetsiyaning Agenda Nexus tadqiqot instituti O‘zbekistondagi Xalqaro mediaforumdagi taassurotlarini «Bilim — ko‘prik sifatida» nomli maqolada yoritib, mamlakatning madaniy meros, zamonaviy texnologiya, ta’lim va xalqaro hamkorlikni uyg‘unlashtirish borasidagi tajribasini yuqori baholadi. Muallif Oden Ag‘apur Islom sivilizatsiyasi markazi, Toshkent va Samarqanddagi uchrashuvlar misolida bilim va muloqot nafaqat madaniyatlararo yaqinlashuv, balki ekstremizmga qarshi kurash, tinchlik va barqarorlikni ta’minlashning muhim vositasi bo‘lishi mumkinligini ta’kidlaydi.

O‘zbekistondagi Xalqaro mediaforum global media, madaniy meros, texnologiya va ta’lim sohalarini muloqot, hamkorlik va tinchlikning mushtarak g‘oyasi atrofida birlashtirdi.

2026-yil avgust oyida O‘zbekiston 50 ga yaqin davlatdan yuzlab jurnalistlar, tadqiqotchilar, media rahbarlari, akademiklar, kinorejissyorlar va xalqaro ekspertlarni bir joyga jamladi. O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida o‘tkazilgan Xalqaro mediaforum madaniy meros, bilim, zamonaviy media, ta’lim va xalqaro hamkorlik muloqot, o‘zaro anglashuv, jamiyat barqarorligi va yanada tinch kelajakni ta’minlash vositasiga aylanishi mumkinligini namoyon etdi.

Agenda Nexus — Tadqiqot va siyosat instituti asoschisi va prezidenti Oden Ag‘apur tomonidan tayyorlangan

Muloqot, uchrashuvlar va yangi kashfiyotlarga boy bir hafta

«Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar» mavzusidagi Xalqaro mediaforumdagi ishtirokim uchrashuvlar, muhokamalar, matbuot tadbirlari, madaniy muloqotlar va intellektual fikr almashuvlarga boy, mazmunli va yodda qolarli bir haftaga aylandi.

Shvetsiya va Agenda Nexus — Tadqiqot va siyosat instituti nomidan ishtirok etar ekanman, O‘zbekistonning tarixiy merosi taqdimotini shunchaki kuzatish uchun emas, balki xalqaro hamkorlik, umuminsoniy qadriyatlar, ta’lim, muloqot va tinchlik haqidagi kengroq mulohazalarga o‘z hissamni qo‘shish uchun keldim.

Forumda 50 ga yaqin davlatdan taxminan 300 nafar ishtirokchi — jurnalistlar, olimlar, tadqiqotchilar, media rahbarlari, hujjatli filьm rejissyorlari, nashriyot vakillari, prodyuserlar, shuningdek, raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt sohasidagi mutaxassislar jamlandi. CNN va Euronews asosiy media hamkorlar sifatida ishtirok etgan bo‘lsa, BBC Studios va TRT World kabi tashkilotlar vakillari ham forumda qatnashdi.

Ishtirokchilarning xilma-xilligi muhim ahamiyat kasb etdi. Turli millat, madaniyat, din, kasbiy muhit va siyosiy qarashlarga ega insonlar bir joyga to‘plandi. Shunga qaramay, muhokamalar davomida bir g‘oya qayta-qayta namoyon bo‘ldi: bilim va muloqot kelajak avlodlar uchun yaxshiroq va barqaror dunyoni yaratishga xizmat qilishi kerak.

Oddiy mediaforumdan ko‘ra kengroq maqsadlar

Forum asosan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida bo‘lib o‘tdi. Bu noyob muassasaning ulkan ko‘lami uni yaratish ortidagi katta maqsad va intilishlar bilan uyg‘unlashgan.

Markaz me’morchiligi mahobatli va zamonaviy ko‘rinishga ega. Tarixiy qo‘lyozmalar, ilmiy meros, muzey texnologiyalari, mulьtimedia, sun’iy intellekt, tadqiqot va ta’lim yagona intellektual muhitda uyg‘unlashgan.

Bu uyg‘unlik Agenda Nexus tomonidan avval ham zamonaviy O‘zbekistonga xos xususiyat sifatida qayd etilgan bir jihatni namoyon etadi: madaniy meros va modernizatsiya bir-biriga raqobatchi bo‘lishi shart emas. Aksincha, ular bir-birini kuchaytirishi mumkin.

Bizning avvalgi tadqiqotlarimiz Toshkent, Samarqand, Buxoro va Xiva misolida ham xuddi shu holatni ko‘rsatgan. Tarixiy o‘ziga xoslik saqlab qolinayotgan bir paytda infratuzilma, universitetlar, jamoat makonlari, raqamli tizimlar, turizm va xalqaro hamkorlik izchil rivojlanmoqda.

Markaz ushbu falsafani yagona makonda mujassam etgan.

Prezident Shavkat Mirziyoyev Markazning maqsadini bilim va ma’rifat tushunchalari bilan bog‘liq holda ta’riflagan. Muassasa tashkil etilishidan boshlab faqatgina tarixiy artefaktlarni asrashni emas, balki Islom sivilizatsiyasining intellektual hissasini o‘rganish va uning insonparvarlik mazmun-mohiyatini zamonaviy jamiyatga yetkazishni maqsad qilgan.

Bu dindan ekstremistik harakatlar o‘z manfaati yo‘lida foydalanishi, noto‘g‘ri axborot esa jamiyatlar o‘rtasidagi tafovutlarni yanada chuqurlashtirishi mumkin bo‘lgan bugungi davrda alohida ahamiyatga ega.

Ekstremizmga qarshi eng samarali javob faqat xavfsizlik choralari emas. Bu, avvalo, bilim hamdir.

Markaz ortidagi rahbarlik

Islom sivilizatsiyasi markazining ulkan maqsadlari uning g‘oyasini amaliyotga tatbiq etish uchun mas’ul rahbariyat faoliyati bilan ham chambarchas bog‘liq.

Xalqaro mediaforum davomida O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov shaxsiy fidoyilik va mas’uliyatning yuqori darajasini namoyon etdi. Bu menda va men muloqot qilgan ko‘plab xalqaro ishtirokchilarda kuchli taassurot qoldirdi.

Abduxoliqov erta tongdan kech tunga qadar forumning barcha jarayonlarida shaxsan ishtirok etdi — xalqaro mehmonlar bilan uchrashdi, muhokamalarda qatnashdi, tadbirlarni nazorat qildi, tashkiliy masalalarni hal qildi va o‘ta murakkab xalqaro tadbirning muvaffaqiyatli o‘tishini ta’minlash uchun o‘z jamoasi bilan birga ishladi.

Menda taassurot qoldirgan jihat faqat uning ish hajmi emas, balki bu jarayonga g‘ayrat, salohiyat, mas’uliyat, ochiqlik va yetakchilik bilan yondashganidir.

Bu muhim, chunki bunday miqyosdagi muassasalar faqat me’morchilik va siyosiy maqsadlar bilan muvaffaqiyatga erisha olmaydi. Ular g‘oyani amaliy dasturlar, xalqaro hamkorlik, ilmiy tadqiqotlar, ta’lim, media loyihalar va insonlar o‘rtasidagi mazmunli muloqotlarga aylantira oladigan rahbariyatni talab qiladi.

Abduxoliqovning Markaz haqidagi shaxsiy qarashlari ham aynan shu maqsadni ifodalaydi. U tarix muzey ekspozitsiyalari ortida qolib ketmasligi, balki kelajak avlodlar uchun tirik bilim manbai va yangi g‘oyalar asosiga aylanishi kerakligini ta’kidlab keladi. Uning rahbarligida Markaz ilmiy meros va madaniy boyliklarni hujjatli filьmlar, nashriyot, mulьtimedia, sun’iy intellekt hamda xalqaro media hamkorlik bilan uyg‘unlashtirishga intilmoqda.

Forum davomidagi tajribam ushbu institutsional maqsadga inson omili bilan bog‘liq yana bir o‘lcham qo‘shdi. Direktorning uzoq va sermashaqqat kunlar davomida jarayonlarning markazida shaxsan ishtirok etganini ko‘rish xalqaro ishtirokchilarga muhim xabar berdi: rahbarlik faqat muassilani vakillik qilishdan iborat emas; u, shuningdek, jarayonning ichida bo‘lish, mas’uliyatni o‘z zimmasiga olish va muassasa missiyasini amalga oshirishga mas’ul insonlar bilan bir safda mehnat qilish demakdir.

Shu bois Xalqaro mediaforumning muvaffaqiyatini tashkiliy yutuq sifatida ham e’tirof etish lozim. Abduxoliqov va Markazning yosh, faol va yuqori darajada ishchan jamoasi Markaz ilmiy tadqiqotlar, jamoat ta’limi, madaniyatlararo muloqot, tinchlik va hamkorlik uchun uzoq muddatli xalqaro platformaga aylanishi uchun O‘zbekistonga zarur bo‘lgan institutsional salohiyatni namoyon etdi.

Ekstremizmga qarshi ma’rifat

Bu borada O‘zbekistonning yondashuvi xalqaro miqyosda jiddiy e’tiborga loyiq.

Markaz faoliyati bilan bog‘liq bo‘lgan «jaholatga qarshi ma’rifat» tamoyili muhim siyosiy yondashuvni ifodalaydi. Radikallashuvning oldini olish ekstremistik g‘oyalar nima sababdan jozibador bo‘lib qolayotganini anglash, ta’limni kuchaytirish, ishonchli ilmiy bilimlarni targ‘ib qilish, yoshlar uchun imkoniyatlar yaratish va dinni undan o‘z manfaatlari yo‘lida foydalanuvchi kuchlar ixtiyoriga topshirib qo‘ymaslikni talab etadi.

Forum muhokamalarida stereotiplar, islomofobiya, noto‘g‘ri axborot, tarixiy bilimlar va zamonaviy medianing mas’uliyati kabi masalalar muhokama qilindi. Ishtirokchilar jurnalistika va yangi texnologiyalar Islom sivilizatsiyasini xalqaro auditoriyaga qanday yetkazishi, shu bilan birga buzib talqin qilingan qarashlarga qanday qarshi turishi mumkinligini tahlil qildilar.

Shu nuqtai nazardan, Markaz milliy muzeydan ancha kengroq muassasaga aylanishi mumkin.

U ilmiy tadqiqotlar, jamoat ta’limi, madaniyatlararo muloqot, diniy savodxonlik, shuningdek, ekstremistik g‘oyalarni o‘rganish va ularning oldini olish bo‘yicha xalqaro platformaga aylanishi mumkin.

Bu qarash Prezident Mirziyoyevning bag‘rikenglik, ta’lim, ijtimoiy barqarorlik va xalqaro hamkorlikka qaratilgan kengroq yondashuvi bilan chambarchas bog‘liq. O‘zbekiston rahbariyati ma’rifat va bilimni jaholat hamda radikallashuvga qarshi uzoq muddatli vosita sifatida qayta-qayta ilgari surib kelmoqda.

Strategik tamoyil oddiy, ammo juda kuchli: jamiyatda insonlar ekstremizmni shunchaki rad etishga chaqirilgani uchun emas, balki uni tanqidiy baholash va savol ostiga qo‘yish uchun yetarlicha bilimga ega bo‘lsalar, bunday jamiyat yanada barqaror bo‘ladi.

Yoshlar — O‘zbekistonning eng kuchli signali

Muassasalar, avvalo, ularda faoliyat yuritayotgan insonlar orqali namoyon bo‘ladi.

Shu bois Markaz haqidagi eng kuchli taassurotlarimdan biri uning nafaqat muhtasham me’morchiligi yoki texnologik imkoniyatlari, balki yosh xodimlari bilan bog‘liq bo‘ldi.

Men uchratgan ko‘plab xodimlar yuqori ma’lumotli, bir necha tilni biladigan, intizomli, xalqaro dunyoqarashga ega, mehmondo‘st va o‘rganishga intiladigan insonlar edi. Ularning kasbiy mahorati O‘zbekistondagi o‘zgarishlarning yana bir muhim jihatini ko‘rsatdi: binolarga sarmoya kiritish muhim, ammo muassasalarning oxir-oqibatda muvaffaqiyat qozonishini inson kapitaliga kiritilgan investitsiyalar belgilaydi.

Toshkent: kelajak sari intilayotgan poytaxt

Toshkentning o‘zi ham bu taassurotni yanada kuchaytiradi.

Agenda Nexus tomonidan avval ham qayd etilganidek, O‘zbekiston haqidagi ayrim tashqi tasavvurlar bilan mamlakatga tashrif buyurgan insonlar amalda ko‘radigan voqelik o‘rtasida hanuz sezilarli tafovut mavjud.

Toshkent tobora zamonaviy, tartibli, yashil, faol va xalqaro aloqalarga ochiq shaharga aylanmoqda. Yangi qurilishlar tarixiy va madaniy muassasalar bilan uyg‘unlashib, jamoat makonlari va infratuzilma esa uzluksiz modernizatsiya jarayonidagi shahar qiyofasini aks ettirmoqda.

O‘zbekiston modernizatsiya qilish uchun o‘z milliy o‘ziga xosligidan voz kechishga intilmayotgandek ko‘rinadi.

Aksincha, u tobora modernizatsiyani o‘z milliy o‘ziga xosligi orqali amalga oshirmoqda.

Bu farq muhim.

Mamlakatlar madaniy xotirani asrash va texnologiya, global hamkorlik, ta’lim, barqarorlik hamda iqtisodiy taraqqiyotni qabul qilish o‘rtasida tanlov qilishga majbur emas.

Samarqand: tarix hamon tirik bo‘lgan maskan

Forum doirasidagi Samarqandga safar bu bog‘liqlikni yanada yaqqol namoyon etdi.

Ishtirokchilarga Yevroosiyo sivilizatsiyasining buyuk tarixiy markazlaridan biri bilan yaqindan tanishish va Imom Buxoriy majmuasini ziyorat qilish imkoniyati berildi. Dastur ataylab sun’iy intellekt, raqamli media, kinematografiya va kommunikatsiyalar kabi zamonaviy masalalar muhokamasini asrlar davomida shakllangan ilmiy meros va madaniy tarix bilan bevosita tanishuvlar bilan uyg‘unlashtirdi.

Samarqand O‘zbekistonning «yumshoq kuch» salohiyati nega nihoyatda yuqori ekanini ko‘rsatadi.

Uning me’morchiligi shunchaki milliy tarixni ifodalab qolmaydi. U matematika, astronomiya, din, savdo, ilm-fan, me’morchilik va turli sivilizatsiyalar o‘rtasida g‘oyalar almashinuvi haqidagi kengroq tarixni hikoya qiladi.

Eng asosiy vazifa — ushbu merosning hamon tirik va dolzarb bo‘lib qolishini ta’minlash.

Xalqaro mediaforum buning bir usulini namoyon etdi: tarixchilarni kinorejissyorlar bilan, olimlarni jurnalistlar bilan, muzeylarni sun’iy intellekt bilan, madaniy muassasalarni esa xalqaro auditoriya bilan bog‘lash.

Mirziyoyevning bilimga investitsiyasi

Islom sivilizatsiyasi markazi Prezident Shavkat Mirziyoyevning mamlakatni rivojlantirishga qaratilgan keng ko‘lamli milliy qarashlari bilan chambarchas bog‘liq.

U Markazning ramziy tamal toshini 2018-yilda qo‘ygan bo‘lib, loyiha qariyb sakkiz yil davomida rivojlantirildi. Uning bildirgan maqsadi faqat muhtasham bino barpo etish bilan cheklanmagan. Markaz O‘zbekistonning insoniyat sivilizatsiyasiga qo‘shgan hissasini namoyon etish, shu bilan birga bilim, bag‘rikenglik va ma’rifatni targ‘ib qilishga qodir ilmiy va ta’lim muassasasi sifatida tasavvur qilingan.

Bunday rahbarlik e’tibori muhim ahamiyatga ega.

Hukumatlar ekstremizmga qarshi huquqni muhofaza qilish choralari va qonunchilik orqali kurashishi mumkin. Biroq barqaror strategiya ta’lim, imkoniyatlar, ishonchli institutlar, tarixiy anglash, ijtimoiy inklyuziya, shuningdek, murakkab g‘oyalarni ochiq muhokama qilish mumkin bo‘lgan makonlarni ham talab etadi.

Markaz aynan shunday tizimni shakllantirishga hissa qo‘shish salohiyatiga ega.

Madaniy merosdan global hamkorlik sari

Forum O‘zbekiston madaniyatni xalqaro hamkorlik vositasi sifatida tobora chuqurroq anglab borayotganini ham ko‘rsatdi.

Xalqaro ishtirokchilar faqat ma’ruzalarni tinglash bilan cheklanmadi. Dastur ikki tomonlama uchrashuvlar, media hamkorlik, ilmiy tadqiqotlar almashinuvi, ta’limiy tadbirlar, hujjatli filьmlar loyihalari, nashriyot tashabbuslari va ehtimoliy xalqaro hamkorliklar uchun keng imkoniyat yaratdi.

Bu Agenda Nexus’ning avvalgi tadqiqotlaridan kelib chiqqan yana bir xulosani tasdiqlaydi: O‘zbekiston tobora «bog‘lovchi kuch» sifatida o‘z o‘rnini mustahkamlamoqda.

Uning geografik joylashuvi mamlakatni yirik mintaqalar o‘rtasidagi chorrahaga qo‘yadi. Ammo geografiyaning o‘zi bog‘liqlikni yaratmaydi. Uni insonlar o‘rtasidagi munosabatlar yaratadi.

O‘zbekiston o‘nlab davlatlardan jurnalistlar, akademiklar, madaniy muassasalar, tadqiqotchilar va media tashkilotlarini bir joyga to‘plash orqali alohida konferensiyalardan ancha uzoq yashay oladigan tarmoqlarni shakllantirmoqda.

Kelajak uchun umumiy mas’uliyat

Shu bois Shvetsiyaga qaytar ekanman, o‘zim bilan olib ketgan eng chuqur saboq bir bino, bir konferensiya yoki hatto bir mamlakat haqida emas edi.

U mas’uliyat haqida edi.

Biz urushlar, geosiyosiy raqobat, qutblashuv, dezinformatsiya, diniy bag‘rikenglikning susayishi va ishonchning pasayishi kuzatilayotgan davrda yashayapmiz. Media bu bo‘linishlarni yanada kuchaytirishi mumkin — yoki jamiyatlarga bir-birini yaxshiroq anglashga yordam berishi mumkin.

Universitetlar o‘z qobig‘iga o‘ralib qolishi mumkin — yoki bilimlarni chegaralar osha birlashtirishi mumkin.

Madaniy meros millatchilik vositasiga aylanishi mumkin — yoki sivilizatsiyalar o‘rtasidagi ko‘prik bo‘lishi mumkin.

Din ekstremistlar tomonidan manipulyasiya qilinishi mumkin — yoki ta’lim, ilm-fan, bag‘rikenglik va inson qadr-qimmati orqali to‘g‘ri anglanishi mumkin.

Xalqaro mediaforum ikkinchi yo‘lning imkoniyatlarini namoyon etdi.

Agenda Nexus uchun xabar aniq: xalqaro hamkorlik insonlar uchrashib, bir-birini tinglab, bilim almashib, o‘z qarashlarini qayta ko‘rib chiqib va hamma bir xil fikrlashi shart emasligini anglagan holda umumiy qadriyatlarni kashf etganida boshlanadi.

Endilikda Islom sivilizatsiyasi markazi oldida muhim mas’uliyat turibdi. Uning muhtasham me’morchiligi va boy kolleksiyalari jismoniy muassasani yaratdi. Endigi eng katta yutuq intellektual sohada bo‘lishi kerak: Markaz ilmiy tadqiqotlar, jamoat ta’limi, muloqot, madaniy diplomatiya hamda jaholat va ekstremizmga qarshi hamkorlik uchun xalqaro miqyosda hurmatga sazovor maydonga aylanishi lozim.

O‘zbekistonning bu maqsadga erishishdagi eng katta boyligi, ehtimol, uning yodgorliklari emas.

Balkim, bu — uning insonlari, ayniqsa, men ana shu ajoyib hafta davomida uchratgan bilimli, ko‘p tilni biladigan, katta maqsadlarga intiladigan yosh avlodidir.

Toshkentdan Samarqandgacha bo‘lgan safar davomida bir xabarni anglamaslik qiyin edi:

madaniy meros kelajakka yo‘l ko‘rsatishi, bilim ekstremizmga qarshi turishi, muloqot bo‘linishlarni yengib o‘tishi va xalqaro hamkorlik kelajak avlod munosib bo‘lgan tinch dunyoni barpo etishga yordam berishi mumkin.