Yangiliklar

Markaziy Osiyoning boy ilmiy va ma’naviy merosini xalqaro miqyosda o‘rganish, raqamlashtirish va keng targ‘ib qilishga qaratilgan O‘zbekiston tashabbusi xalqaro kun tartibiga olib chiqilmoqda. Tataristonning ilm-fan, biznes va jamiyat hayotiga oid yangiliklarni yorituvchi «Milliard.Tatar» axborot nashri o‘z maqolasida Parijdagi YUNESKO shtab-kvartirasida taqdim etilgan tashabbus haqida so‘z yuritib, unda sun’iy intellektdan foydalanish, tarixiy qo‘lyozmalarni raqamlashtirish va xalqaro ilmiy hamkorlikni rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilganini ta’kidladi.

YUNESKO shtab-kvartirasida ilm-fan, sun’iy intellekt va madaniy diplomatiya uyg‘unligidagi tashabbuslar taqdim etildi

O‘zbekiston Prezidenti tashabbusi asosida amalga oshirilayotgan xalqaro dastur jahon ilmiy hamjamiyatini birlashtirish, tarixiy manbalarni raqamlashtirish va Movarounnahrning intellektual merosidan global miqyosda foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishga qaratilgan.

PARIJ, 2026-yil 7-oktabr. — Parijdagi YUNESKO shtab-kvartirasi Markaziy Osiyoning ilmiy va ma’naviy merosi hamda uning zamonaviy dunyo uchun ahamiyatiga bag‘ishlangan xalqaro muloqot maydoniga aylandi. «Islom sivilizatsiyasi: Movarounnahrning buyuk ma’naviy va ilmiy merosi hamda ma’rifat ufqlari» mavzusidagi konferensiyada xalqaro tashkilotlar, diplomatik korpus, ilmiy markazlar, universitetlar va turli mamlakatlarning akademik institutlari vakillaridan iborat 300 nafardan ortiq ishtirokchi qatnashdi.

Konferensiyaning asosiy ma’ruzasi O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, O‘zbekiston madaniy merosini o‘rganish, saqlash va ommalashtirish bo‘yicha Butunjahon jamiyati (WOSCU) raisi doktor Firdavs Abduxoliqov tomonidan taqdim etildi. U O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning islom sivilizatsiyasi yutuqlari va Markaziy Osiyoning ma’naviy merosini xalqaro maydonda keng targ‘ib etishga qaratilgan tashabbuslarini amalga oshirish bo‘yicha taqdimot o‘tkazdi. Shuningdek, gumanitar tadqiqotlar, raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt va madaniy diplomatiyani o‘zaro uyg‘unlashtirish istiqbollarini belgilab berdi.

Taqdim etilgan kun tartibining asosiy g‘oyasi shundan iboratki, Movarounnahrning intellektual merosiga faqat o‘tmishdan qolgan boylik sifatida emas, balki zamonaviy insoniyat uchun muhim resurs sifatida qarash lozim. U yangi ilmiy kashfiyotlar, ta’lim tashabbuslari va xalqaro hamkorlik uchun beqiyos manba hisoblanadi.

Parijdagi konferensiya O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan 2025-yil sentyabr oyida BMT Bosh Assambleyasining 80-sessiyasida ilgari surilgan tashabbusni xalqaro miqyosda rivojlantirishga qaratilgan keng ko‘lamli ishlarning bir qismi bo‘ldi. Ushbu tashabbus Markaziy Osiyoning ilmiy va ma’naviy merosini xalqaro miqyosda o‘rganish va ommalashtirishni kengaytirish, shuningdek, mamlakatlar, ilmiy muassasalar va xalqaro tashkilotlar o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlashga xizmat qiladi.

Tashabbusdan global ilmiy muloqot sari

Yangi O‘zbekiston tashabbuslari ilmiy, madaniy va diplomatik maydonlarni birlashtiruvchi izchil xalqaro dastur uchun asos yaratmoqda. Parijdagi YUNESKO shtab-kvartirasida konferensiya o‘tkazilishi va BMT tizimida tegishli tadbirlarni rivojlantirish Toshkentda O‘zbekiston Prezidenti tashabbusi bilan tashkil etilgan Islom sivilizatsiyasi markazining Markaziy Osiyo merosini o‘rganishni xalqaro hamkorlikning yangi bosqichiga olib chiqishga intilayotganini ko‘rsatadi.

Bu borada BMTning Jenevadagi bo‘linmasi joylashgan Millatlar saroyi ham muhim ahamiyatga ega. Mintaqa merosini ko‘p tomonlama diplomatiyaning yetakchi markazlarida taqdim etish professional muloqotni kengaytirish, xalqaro ilmiy hamjamiyat e’tiborini jalb qilish va muassasalararo hamkorlik uchun yangi imkoniyatlar yaratishga xizmat qiladi.

«Biz uchun O‘zbekiston Prezidentining tashabbusi xalqaro miqyosda keng rivojlanishi va mamlakatlar, ilmiy muassasalar hamda xalqaro tashkilotlar o‘rtasida mazmunli hamkorlik uchun asos bo‘lishi prinsipial ahamiyatga ega. YUNESKO va Birlashgan Millatlar Tashkiloti maydonlaridagi tadbirlarni Markaziy Osiyoning ilmiy va ma’naviy merosini jahon ilmiy hamjamiyati hamda keng xalqaro auditoriya uchun yanada ochiq qilishga qaratilgan ulkan ishlarning izchil bosqichlari sifatida baholaymiz.

Bizning vazifamiz nafaqat o‘tmishning buyuk mutafakkirlari haqida hikoya qilish, balki qo‘shma tadqiqotlar o‘tkazish, qo‘lyozmalarni raqamlashtirish, sun’iy intellekt imkoniyatlaridan foydalanish va olimlarning yangi avlodini tayyorlash uchun yangi imkoniyatlar ochishdan ham iborat», — dedi Firdavs Abduxoliqov.

Markaziy Osiyo merosini xalqaro miqyosda targ‘ib qilish alohida madaniy tadbirlar doirasidan chiqib, ilmiy tadqiqotlar, tarixiy manbalarni saqlash, raqamli innovatsiyalar va ta’lim dasturlarini birlashtirgan uzoq muddatli hamkorlikka o‘tishni nazarda tutadi.

Movarounnahr — insoniyat intellektual merosining bir qismi

Asrlar davomida Movarounnahr ilm-fan, falsafa, ilohiyot va ta’lim rivojlangan muhim markazlardan biri bo‘lib kelgan. Mintaqa mutafakkirlari Markaziy Osiyo sarhadlaridan ancha olislargacha ta’sir ko‘rsatgan intellektual an’analarning shakllanishiga salmoqli hissa qo‘shgan.

Bugungi kunda qo‘lyozmalar, ilmiy risolalar va diniy-ilohiy asarlar nafaqat tarixiy dalillar, balki bilimlar taraqqiyoti, madaniyatlararo aloqalar va ilmiy an’analarni o‘rganish uchun muhim birlamchi manbalar hisoblanadi.

Xalqaro kun tartibida islom olamining Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiy kabi buyuk mutafakkirlari merosiga alohida e’tibor qaratilmoqda. Ularning asarlari islom tafakkuri tarixida muhim o‘rin tutadi hamda ilohiyot, axloq, ta’lim tarixi va intellektual almashinuv sohalaridagi zamonaviy tadqiqotlar uchun katta ahamiyatga ega.

Markaziy Osiyo tarixi bilan bog‘liq ko‘plab manbalar bugungi kunda turli mamlakatlarning kutubxonalari, arxivlari va muzeylarida saqlanmoqda. Ularni har tomonlama o‘rganish xalqaro hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, qo‘lyozma an’analarini qiyosiy tahlil qilish va ilmiy salohiyatni birlashtirishni talab etadi.

Shu bois Movarounnahr merosini xalqaro miqyosda targ‘ib qilish nafaqat tarixiy xotirani saqlash vazifasi, balki insoniyatning intellektual boyligiga kirish imkoniyatlarini kengaytirish, akademik aloqalarni mustahkamlash va yangi ilmiy tadqiqotlar uchun sharoit yaratish imkoniyati sifatida ham qaralmoqda.

Xalqaro hamkorlikning beshta yo‘nalishi

Taqdim etilgan tashabbus tarixiy manbalarning xalqaro raqamli platformasini yaratish, qo‘lyozma merosini o‘rganishda sun’iy intellektdan foydalanish, xalqaro ilmiy konsorsiumni shakllantirish, yangi avlod tadqiqotchilarini qo‘llab-quvvatlash hamda global ta’lim va ilmiy loyihalar orqali madaniy diplomatiyani rivojlantirishni qamrab oladi.

Islom sivilizatsiyasi markazi — xalqaro salohiyatga ega milliy tashabbus

Ushbu yondashuvning amaliy ifodasi 2026-yil mart oyida Toshkentda ochilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazidir. Markaz muzey, ilmiy-tadqiqot, ta’lim va ma’rifiy faoliyatni birlashtirib, mintaqa tarixini jahon sivilizatsiyasi kontekstida namoyon etadi.

Qariyb 15 ming kvadrat metrlik ekspozitsiya maydoni tashrif buyuruvchilarni Markaziy Osiyo taraqqiyotining asosiy bosqichlari, ilmiy maktablari, buyuk mutafakkirlari, madaniy aloqalari va jahon intellektual an’anasiga qo‘shgan hissasi bilan tanishtiradi.

Eng muhim eksponatlardan biri — Usmon mushafi bo‘lib, u Qur’oni karimning saqlanib qolgan eng qadimiy qo‘lyozma nusxalaridan biri hisoblanadi. U YUNESKOning «Jahon xotirasi» xalqaro reyestriga kiritilgan.

Biroq Markazning vazifasi muzey ekspozitsiyasi bilan cheklanmaydi. Qo‘lyozmalarni ilmiy o‘rganish, saqlash va restavratsiya qilish, tarixiy manbalarni raqamlashtirish hamda tadqiqot loyihalarini rivojlantirish uzoq muddatli xalqaro hamkorlik uchun mustahkam asos yaratadi.

Markaziy Osiyo tarixi bilan bog‘liq qo‘lyozmalar va arxiv materiallari saqlanayotgan muassasalar bilan hamkorlik alohida ahamiyatga ega. Ko‘plab manbalar mintaqadan tashqarida saqlanayotgani sababli ularni har tomonlama o‘rganish mamlakatlar, ilmiy maktablar va madaniy muassasalar o‘rtasidagi hamkorlikni taqozo etadi.

Xalqaro miqyosda Markaz nafaqat tarixiy merosni namoyish etish maskani, balki ilmiy tajriba almashish, raqamli yechimlarni ishlab chiqish, mutaxassislar tayyorlash va xalqaro tadqiqot hamkorliklarini shakllantirish platformasi sifatida ham faoliyat yuritishi mumkin.

Muzey infratuzilmasini zamonaviy ilmiy usullar bilan uyg‘unlashtirish merosga yangi bilimlarni yaratish va tarixiy manbalardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish uchun asos sifatida qarash imkonini beradi.

YUNESKO va BMT — xalqaro muloqot maydonlari

Konferensiyaning YUNESKO shtab-kvartirasida o‘tkazilishi muhokamalarga qo‘shimcha xalqaro ahamiyat bag‘ishladi. Faoliyati ta’lim, ilm-fan, madaniyat va madaniyatlararo o‘zaro anglashuvni rivojlantirishni qamrab oluvchi tashkilot ilmiy va madaniy muassasalar o‘rtasidagi hamkorlikni yanada mustahkamlash imkoniyatlarini muhokama qilish uchun maydon bo‘ldi.

Xalqaro muloqotni Birlashgan Millatlar Tashkiloti maydonlarida, jumladan, Jenevada davom ettirish ishtirokchilar doirasini kengaytirish va Markaziy Osiyo merosini global ilmiy hamda madaniy hamkorlik kontekstida taqdim etish imkonini beradi.

Asosiy vazifalardan biri tarqoq tashabbuslardan barqaror hamkorlik shakllariga o‘tish, tadqiqot salohiyatini birlashtirish, ilmiy natijalarni almashish va tarixiy manbalardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishdan iborat.

O‘zbekiston uchun bu yo‘nalish strategik ahamiyatga ega. Mamlakat va mintaqa intellektual merosini xalqaro miqyosda o‘rganish milliy ilm-fanni rivojlantirish, akademik hamkorlikni mustahkamlash va yosh tadqiqotchilarni global ilmiy makonga jalb etish uchun qo‘shimcha imkoniyatlar ochadi.

Shu bilan birga, xalqaro kun tartibi tarixiy yutuqlarni taqdim etish bilangina cheklanmay, ularni yanada chuqur o‘rganish, ilmiy talqin qilish va kelajak avlodlarga yetkazish uchun zarur sharoitlarni yaratishni ham nazarda tutadi.

Xalqaro muloqotdan qo‘shma loyihalar sari

Parijdagi konferensiya Markaziy Osiyoning ilmiy va ma’naviy merosini xalqaro miqyosda taqdim etishga qaratilgan keng ko‘lamli ishlarning bir qismi bo‘ldi. Uning ahamiyati tarixiy manbalar, ilmiy salohiyat, zamonaviy texnologiyalar va xalqaro hamkorlikni yagona uzoq muddatli kun tartibi doirasida birlashtirishga intilishda namoyon bo‘ladi.

Taqdim etilgan yo‘nalishlar qo‘shma tadqiqot dasturlari, raqamli platformalar, ta’lim tashabbuslari va qo‘lyozma merosini saqlash loyihalarini ishlab chiqish uchun istiqbollar ochadi. Ularni yanada rivojlantirishda ilmiy muassasalar, universitetlar, kutubxonalar, muzeylar, texnologik tashkilotlar va xalqaro hamkorlarning ishtiroki talab etiladi.

Asosiy vazifa — Markaziy Osiyoning intellektual merosini jahon ilmiy makonining ochiq va ajralmas qismiga aylantirish, uni professional darajada o‘rganishni ta’minlash hamda avvalgi avlodlar tomonidan to‘plangan bilimlar ta’lim, ilm-fan va xalqlar o‘rtasidagi o‘zaro anglashuvni rivojlantirishga xizmat qilishi uchun sharoit yaratishdan iborat.

Konferensiya tashkilotchilari

Konferensiya O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi tomonidan O‘zbekiston Respublikasining YUNESKO huzuridagi Doimiy vakolatxonasi, O‘zbekistonning YUNESKO ishlari bo‘yicha Milliy komissiyasi, O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi, O‘zbekiston Respublikasining Fransiyadagi elchixonasi, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita, Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiy nomidagi ilmiy-tadqiqot markazlari, O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi, O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi (ACDF), O‘zbekiston musulmonlari idorasi hamda O‘zbekiston madaniy merosini o‘rganish, saqlash va ommalashtirish bo‘yicha Jahon jamiyati (WOSCU) bilan hamkorlikda tashkil etildi.