Yangiliklar

Markaziy Osiyoning boy ilmiy va ma’naviy merosini zamonaviy texnologiyalar yordamida o‘rganish, qo‘lyozmalarni raqamlashtirish va jahon ilmiy hamjamiyati uchun yanada ochiq qilish — O‘zbekistonning xalqaro miqyosdagi muhim ustuvor yo‘nalishlaridan biri. Rossiyaning Russia News nashrida e’lon qilingan maqolada Parijdagi YUNESKO bosh qarorgohida taqdim etilgan tashabbuslar, jumladan, Prezident Shavkat Mirziyoyev ilgari surgan g‘oyalar asosida ilm-fan, sun’iy intellekt va madaniy diplomatiyani uyg‘unlashtirish istiqbollari yoritilgan.

O‘zbekiston Markaziy Osiyo merosini o‘rganish bo‘yicha xalqaro kun tartibini ilgari surmoqda. YUNESKOning bosh qarorgohida ilm-fan, sun’iy intellekt va madaniy diplomatiyani uyg‘unlashtiruvchi tashabbuslar taqdim etildi.

O‘zbekiston Prezidenti tashabbusi asosida ishlab chiqilgan xalqaro dastur jahon ilmiy hamjamiyatini birlashtirish, tarixiy manbalarni raqamlashtirish va Movarounnahrning intellektual merosidan global miqyosda foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishga qaratilgan.

Parijdagi YUNESKO bosh qarorgohi Markaziy Osiyoning ilmiy va ma’naviy merosi hamda uning zamonaviy dunyo uchun ahamiyatini muhokama qilishga bag‘ishlangan xalqaro muloqot maydoniga aylandi. «Islom sivilizatsiyasi: Movarounnahrning buyuk ma’naviy va ilmiy merosi hamda ma’rifat ufqlari» mavzusidagi konferensiyada xalqaro tashkilotlar, diplomatik korpus, ilmiy markazlar, universitetlar va akademik institutlar vakillaridan iborat 300 nafardan ziyod ishtirokchi qatnashdi.

Konferensiyaning asosiy ma’ruzasi O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, O‘zbekiston madaniy merosini o‘rganish, saqlash va ommalashtirish bo‘yicha Butunjahon jamiyati (WOSCU) raisi, doktor Firdavs Abduxoliqov tomonidan taqdim etildi. U O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning islom sivilizatsiyasi yutuqlari va Markaziy Osiyoning ma’naviy merosini xalqaro maydonda keng targ‘ib qilishga qaratilgan tashabbuslarini amalga oshirish bo‘yicha taqdimot o‘tkazdi. Shuningdek, gumanitar tadqiqotlar, raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt va madaniy diplomatiyani birlashtirish istiqbollarini belgilab berdi.

Taqdim etilgan kun tartibining asosiy g‘oyasi shundan iboratki, Movarounnahrning intellektual merosiga nafaqat o‘tmishdan qolgan boylik, balki zamonaviy insoniyat uchun muhim manba sifatida ham qarash lozim. U yangi ilmiy kashfiyotlar, ta’lim tashabbuslari va xalqaro hamkorlikni rivojlantirish uchun katta imkoniyatlar yaratadi.

Parijdagi konferensiya O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2025-yil sentyabr oyida Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 80-sessiyasida ilgari surgan tashabbusini xalqaro miqyosda targ‘ib etish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar tarkibiga kiradi. Mazkur tashabbus Markaziy Osiyoning ilmiy va ma’naviy merosini xalqaro miqyosda o‘rganish va ommalashtirishni kengaytirish, shuningdek, mamlakatlar, ilmiy muassasalar va xalqaro tashkilotlar o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlashga qaratilgan.

Yangi O‘zbekiston tashabbuslari ilmiy, madaniy va diplomatik maydonlarni birlashtiruvchi izchil xalqaro dasturni shakllantirish uchun asos bo‘lmoqda. Parijdagi YUNESKO bosh qarorgohida konferensiya o‘tkazilishi va Birlashgan Millatlar Tashkiloti tizimida tegishli tadbirlarni rivojlantirish O‘zbekiston Prezidenti tashabbusi bilan tashkil etilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Markaziy Osiyo merosini o‘rganishni xalqaro hamkorlikning yangi bosqichiga olib chiqishga intilayotganini ko‘rsatadi.

Ushbu faoliyatda BMTning Jenevadagi maydoni — Birlashgan Millatlar Tashkilotining Jeneva bo‘linmasi joylashgan Millatlar saroyi ham muhim o‘rin tutadi.

Mintaqa merosini ko‘p tomonlama diplomatiyaning yetakchi markazlarida taqdim etish professional muloqotni kengaytirish, xalqaro ilmiy hamjamiyat e’tiborini jalb qilish va muassasalararo hamkorlik uchun yangi imkoniyatlar yaratishga xizmat qiladi.

«Biz uchun O‘zbekiston Prezidenti tashabbusining xalqaro miqyosda keng rivojlanishi hamda mamlakatlar, ilmiy muassasalar va xalqaro tashkilotlar o‘rtasidagi mazmunli hamkorlik uchun asos bo‘lishi prinsipial ahamiyatga ega. YUNESKO va Birlashgan Millatlar Tashkiloti maydonlarida o‘tkazilayotgan tadbirlarni Markaziy Osiyoning ilmiy va ma’naviy merosini jahon ilmiy hamjamiyati hamda keng xalqaro auditoriya uchun yanada ochiq qilishga qaratilgan ulkan ishlarning izchil bosqichlari sifatida ko‘ramiz.

Bizning vazifamiz nafaqat o‘tmishning buyuk mutafakkirlari haqida hikoya qilish, balki qo‘shma tadqiqotlar o‘tkazish, qo‘lyozmalarni raqamlashtirish, sun’iy intellektdan foydalanish va olimlarning yangi avlodini tayyorlash uchun yangi imkoniyatlarni ochishdan ham iborat», — dedi Firdavs Abduxoliqov.

Markaziy Osiyo merosini xalqaro miqyosda targ‘ib qilish alohida madaniy tadbirlardan uzoq muddatli hamkorlikka o‘tishni nazarda tutadi. Bunday hamkorlik ilmiy tadqiqotlar, tarixiy manbalarni saqlash, raqamli innovatsiyalar va ta’lim dasturlarini o‘zaro uyg‘unlashtiradi.

Asrlar davomida Movarounnahr ilm-fan, falsafa, ilohiyot va ta’lim rivojlangan muhim markazlardan biri bo‘lgan. Mintaqa mutafakkirlari Markaziy Osiyo sarhadlaridan ancha olislarga ta’sir ko‘rsatgan intellektual an’analar shakllanishiga salmoqli hissa qo‘shgan.

Bugungi kunda qo‘lyozmalar, ilmiy risolalar va diniy-ilohiy asarlar nafaqat tarixiy dalillar, balki bilimlar taraqqiyoti, madaniyatlararo aloqalar va ilmiy an’analarni o‘rganish uchun muhim birlamchi manbalar sifatida ham katta qiziqish uyg‘otmoqda.

Xalqaro kun tartibida islom olamining buyuk mutafakkirlari, jumladan, Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiy merosiga alohida e’tibor qaratilmoqda. Ularning asarlari islom tafakkuri tarixida muhim o‘rin tutadi hamda ilohiyot, axloq, ta’lim tarixi va intellektual almashinuv sohalaridagi zamonaviy tadqiqotlar uchun katta ahamiyatga ega.

Markaziy Osiyo tarixi bilan bog‘liq ko‘plab manbalar bugungi kunda turli mamlakatlarning kutubxonalari, arxivlari va muzeylarida saqlanmoqda. Ularni kompleks o‘rganish xalqaro hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, qo‘lyozmalar an’analarini qiyosiy tahlil qilish va tadqiqotchilarning ilmiy salohiyatini birlashtirishni talab etadi.

Shu bois Movarounnahr merosini xalqaro miqyosda targ‘ib qilish nafaqat tarixiy xotirani saqlash vazifasi, balki jahon intellektual boyligidan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish, akademik aloqalarni mustahkamlash va yangi ilmiy tadqiqotlar uchun sharoit yaratish imkoniyati sifatida ham qaralmoqda.

Taqdim etilgan tashabbus tarixiy manbalarning xalqaro raqamli platformasini yaratish, qo‘lyozma merosini o‘rganishda sun’iy intellektdan foydalanish, xalqaro ilmiy konsorsiumni shakllantirish, yangi avlod tadqiqotchilarini qo‘llab-quvvatlash hamda global ta’lim va ilmiy loyihalar orqali madaniy diplomatiyani rivojlantirishni qamrab oladi.

Ushbu yondashuvning amaliy ifodasi 2026-yil mart oyida Toshkentda ochilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazidir. Markaz muzey, ilmiy-tadqiqot, ta’lim va ma’rifiy faoliyatni birlashtirib, mintaqa tarixini jahon sivilizatsiyasi kontekstida namoyon etadi.

Qariyb 15 ming kvadrat metr maydonni egallagan ekspozitsiya hududi tashrif buyuruvchilarni Markaziy Osiyo taraqqiyotining muhim bosqichlari, ilmiy maktablari, buyuk mutafakkirlari, madaniy aloqalari va jahon intellektual an’analariga qo‘shgan hissasi bilan tanishtiradi.

Eng muhim eksponatlar qatorida YUNESKOning «Jahon xotirasi» xalqaro reyestriga kiritilgan, Qur’oni karimning saqlanib qolgan eng qadimiy qo‘lyozma nusxalaridan biri — Usmon mushafi alohida o‘rin tutadi.

Biroq Markazning vazifasi muzey ekspozitsiyasi bilan cheklanmaydi. Qo‘lyozmalar bilan ilmiy ishlash, ularni saqlash va restavratsiya qilish, tarixiy manbalarni raqamlashtirish hamda tadqiqot loyihalarini rivojlantirish uzoq muddatli xalqaro hamkorlik uchun mustahkam asos yaratadi.

Markaziy Osiyo tarixi bilan bog‘liq qo‘lyozmalar va arxiv materiallari saqlanayotgan muassasalar bilan hamkorlik alohida ahamiyat kasb etadi. Ko‘plab manbalar mintaqadan tashqarida saqlanayotgani sababli ularni kompleks o‘rganish mamlakatlar, ilmiy maktablar va madaniy muassasalar o‘rtasidagi hamkorlikni taqozo etadi.

Xalqaro miqyosda Markaz nafaqat tarixiy merosni namoyish etish maskani, balki ilmiy tajriba almashish, raqamli yechimlarni ishlab chiqish, mutaxassislar tayyorlash va xalqaro tadqiqot hamkorliklarini shakllantirish platformasi sifatida ham faoliyat yuritishi mumkin.

Muzey infratuzilmasini zamonaviy ilmiy usullar bilan uyg‘unlashtirish merosga yangi bilimlar yaratish va tarixiy manbalardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish asosi sifatida qarash imkonini beradi.

YUNESKO bosh qarorgohida konferensiya o‘tkazilishi muhokamalarga qo‘shimcha xalqaro ahamiyat bag‘ishladi. Faoliyati ta’lim, ilm-fan, madaniyat va madaniyatlararo o‘zaro anglashuvni rivojlantirishni qamrab olgan mazkur tashkilot ilmiy va madaniy muassasalar o‘rtasidagi hamkorlikni yanada mustahkamlash imkoniyatlarini muhokama qilish maydoniga aylandi.

Birlashgan Millatlar Tashkiloti maydonlarida, jumladan, Jenevada xalqaro muloqotni davom ettirish ishtirokchilar doirasini kengaytirish va Markaziy Osiyo merosini global ilmiy hamda madaniy hamkorlik kontekstida taqdim etish imkonini beradi.

Muhim vazifalardan biri alohida-alohida amalga oshirilayotgan tashabbuslardan barqaror hamkorlik shakllariga o‘tishdan iborat. Bu tadqiqot salohiyatini birlashtirish, ilmiy natijalarni almashish va tarixiy manbalardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi.

O‘zbekiston uchun mazkur faoliyat strategik ahamiyatga ega. Mamlakat va mintaqa intellektual merosini xalqaro miqyosda o‘rganish milliy ilm-fanni rivojlantirish, akademik hamkorlikni mustahkamlash va yosh tadqiqotchilarni global ilmiy makonga jalb etish uchun qo‘shimcha imkoniyatlar ochadi.

Shu bilan birga, xalqaro kun tartibi tarixiy yutuqlarni taqdim etish bilangina cheklanmay, ularni yanada chuqur o‘rganish, ilmiy jihatdan talqin qilish va kelajak avlodlarga yetkazish uchun zarur sharoitlarni yaratishni ham nazarda tutadi.

Parijdagi konferensiya Markaziy Osiyoning ilmiy va ma’naviy merosini xalqaro miqyosda taqdim etishga qaratilgan keng ko‘lamli ishlarning bir qismiga aylandi. Uning ahamiyati tarixiy manbalar, ilmiy tajriba, zamonaviy texnologiyalar va xalqaro hamkorlikni yagona uzoq muddatli kun tartibi doirasida birlashtirishga intilishda namoyon bo‘ladi.

Taqdim etilgan yo‘nalishlar qo‘shma tadqiqot dasturlari, raqamli platformalar, ta’lim tashabbuslari va qo‘lyozma merosini saqlashga qaratilgan loyihalarni ishlab chiqish uchun yangi istiqbollarni ochadi. Ularning kelgusidagi rivoji ilmiy muassasalar, universitetlar, kutubxonalar, muzeylar, texnologik tashkilotlar va xalqaro hamkorlarning faol ishtirokini talab etadi.

Asosiy vazifa — Markaziy Osiyoning intellektual merosini jahon ilmiy makonining ochiq va ajralmas qismiga aylantirish, uni professional darajada o‘rganishni ta’minlash hamda avvalgi avlodlar to‘plagan bilimlar ta’lim, ilm-fan va xalqlar o‘rtasidagi o‘zaro anglashuvni rivojlantirishga xizmat qilishi uchun sharoit yaratishdir.

Konferensiya O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi tomonidan O‘zbekiston Respublikasining YUNESKO huzuridagi Doimiy vakolatxonasi, O‘zbekistonning YUNESKO ishlari bo‘yicha Milliy komissiyasi, O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi, O‘zbekiston Respublikasining Fransiyadagi elchixonasi, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita, Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiy nomidagi ilmiy-tadqiqot markazlari, O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi, O‘zbekiston madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi (ACDF), O‘zbekiston musulmonlari idorasi hamda O‘zbekiston madaniy merosini o‘rganish, saqlash va ommalashtirish bo‘yicha Butunjahon jamiyati (WOSCU) bilan hamkorlikda tashkil etildi.