Yangiliklar

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi kutubxonasida tarixiy merosni asrab-avaylash va zamonaviy texnologiyalar imkoniyatlarini uyg‘unlashtirish yo‘lida muhim qadam qo‘yildi. Xalqaro Bibliotheca kompaniyasining rasmiy veb-saytida e’lon qilingan «Islamic Civilization Center: RFID» maqolasida Markaz kutubxonasida RFID texnologiyasi asosidagi avtomatlashtirilgan tizim joriy etilgani, 200 mingta RFID yorlig‘i, o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish kiosklari, xavfsizlik darvozalari va raqamli resurslardan foydalanish imkoniyatlari haqida so‘z boradi. Muallif Markaz tajribasini ko‘p asrlik islomiy ilmiy merosni zamonaviy kutubxona infratuzilmasi bilan bog‘lashning muhim namunasi sifatida baholaydi.

Muammo
O‘zbekistonda asrlar davomida shakllangan islom ilm-fani merosini asrab-avaylash va keng jamoatchilikka yetkazishga bag‘ishlangan muhim muassasa — Islom sivilizatsiyasi markazini ochishga tayyorgarlik ko‘rilayotgan bir paytda, loyihaning yuksak maqsadlariga mos keladigan kutubxona infratuzilmasini yaratish zarurati yuzaga keldi. U zamonaviy, xavfsiz, xalqaro standartlarga muvofiq bo‘lishi, shu bilan birga, keng va turli toifalardan iborat xalqaro auditoriya uchun ochiq hamda foydalanishga qulay bo‘lishi lozim edi.

Yechim
Bibliotheca kompaniyasi va uning Markaziy Osiyodagi rasmiy hamkori SmartLibrary RFID texnologiyasiga asoslangan kutubxonani avtomatlashtirishning to‘liq ekotizimini joriy etdi. Ushbu tizim selfCheck™ 3000 o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish kiosklari, RFID gate ultra xavfsizlik darvozalari, DLA inventoryWand inventarizatsiya qurilmasi, himoyalovchi ekranga ega RFID ish stansiyalari, 200 000 ta RFID yorlig‘i, Hublet planshetlarini vaqtincha foydalanishga berish qurilmalari hamda uniFi+ integratsiyalashgan kommunikatsiya yechimini o‘z ichiga oladi. Bularning barchasi operatsion jarayonlarni boshidan oxirigacha rejalashtirish va texnik qo‘llab-quvvatlash bilan ta’minlandi.

Natija
2026 yil mart oyida ochilgan Markaz dunyoning turli mamlakatlaridan tadqiqotchilar, talabalar, olimlar va sayyohlarni qabul qilishga mo‘ljallangan bo‘lib, ularga tezkor xizmat ko‘rsatish, kuchaytirilgan xavfsizlik, kutubxona fondini maqbul boshqarish hamda haqiqatan zamonaviy, foydalanuvchilar uchun qulay tadqiqot muhitini taklif etadi.

2026-yil 23-sentabr

O‘zbekiston ko‘p asrlik islom ilm-fani merosini jahon auditoriyasiga namoyish etishga qodir bo‘lgan ulkan muassasani barpo etishga kirishganida, ko‘zlangan maqsad g‘isht va mozaikalardan ancha keng edi. Toshkentdagi Islom sivilizatsiyasi markazi islom dunyosi uchun yangi intellektual va madaniy markaz sifatida tasavvur qilindi. Bu yerda Imom Buxoriy singari O‘zbekiston zaminida tug‘ilgan allomalar merosini e’zozlash bilan bir qatorda, tashrif buyuruvchilar, tadqiqotchilar va talabalarga chinakam zamonaviy muhitni taqdim etish maqsad qilindi.

Ushbu yuksak maqsadga erishish uchun Markazga xalqaro standartlarga muvofiq qurilgan, tezkor, xavfsiz, foydalanish va kerakli ma’lumotlarni topish oson bo‘lgan, xalqaro miqyosdagi olimlardan tortib ilk bor kelgan sayyohlargacha xizmat ko‘rsatish imkoniyatiga ega moslashuvchan kutubxona infratuzilmasi zarur edi. Mazkur keng ko‘lamli muhitni qo‘llab-quvvatlash va ushbu g‘oyani ro‘yobga chiqarishga ko‘maklashish maqsadida Bibliotheca kompaniyasi RFID texnologiyasiga asoslangan kutubxona avtomatlashtirish tizimlari va o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish texnologiyalari majmuasini taqdim etdi. Bu Markazda tarixiy meros va innovatsiyalar uzviy uyg‘unlashgan kutubxona muhitini yaratishga xizmat qildi.

Taxminan 3 105 kvadrat metr maydonni egallagan va qariyb 300 nafar kitobxonga mo‘ljallangan kutubxona qadimiy qo‘lyozmalar, ilmiy va adabiy asarlar, tarixiy nashrlar, madaniy manbalar hamda nodir to‘plamlarni o‘zida birlashtiradi.

Madaniy va intellektual kashfiyotning yangi modeli 

Islom sivilizatsiyasi markazi loyihasining o‘ziga xos jihati, avvalo, texnologiya va tarixiy meros o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikda namoyon bo‘ladi.

Markaziy Osiyo uchta yirik Renessans davrini boshdan kechirgan bo‘lib, Markaz tashrif buyuruvchilarga ushbu davrlar bilan bog‘liq intellektual, ilmiy, madaniy va ma’naviy yutuqlarni anglashga ko‘maklashishni maqsad qilgan. Uning ekspozitsiyalari tarixiy materiallarni interaktiv va raqamli texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirib, tarixni zamonaviy shakllarda his etish mumkin bo‘lgan muhitni yaratadi.

Kutubxona ushbu yondashuvni tadqiqot muhitiga ham tatbiq etadi. Bu yerda RFID texnologiyasi kutubxona fondida saqlanayotgan merosning o‘rnini bosmaydi. Aksincha, u mazkur merosdan foydalanish, uni boshqarish va topish imkoniyatlarini kengaytiradi.

Markaz ilmiy tadqiqotlar, ta’lim va madaniy merosni o‘rganish maskani sifatida rivojlanib borar ekan, uning kutubxonasi keng foydalanuvchilar hamjamiyatiga xizmat ko‘rsatish uchun zarur texnologik asosga ega.

Jahon darajasidagi maqsad jahon darajasidagi infratuzilmani talab qiladi

Markazning missiyasi boshidanoq yuksak maqsadlarni qamrab olgan edi: O‘zbekistonni islom ilm-fani va ma’rifati markazi sifatida namoyon etish, shu bilan birga, haqiqatan xalqaro auditoriyani qabul qilish imkoniyatiga ega muzey va ilmiy-tadqiqot kutubxonasini yaratish. Bu kutubxona faqat an’anaviy kartochkali katalogni raqamlashtirish bilan cheklanmasligi kerakligini anglatardi. U boy kutubxona fondidan erkin foydalanishni ta’minlashi, qimmatli va ko‘p hollarda nodir materiallarni himoya qilishi, shuningdek, bugungi tadqiqotchilar va tashrif buyuruvchilar yetakchi madaniy muassasalardan kutadigan to‘siqlarsiz, qulay o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish imkoniyatini taqdim etishi zarur edi.

Bunga erishish uchun katta miqyosda ishonchli ishlay oladigan, o‘ziga xos me’moriy makonga uyg‘un tarzda joylashtiriladigan, kutubxona materiallarining kundalik aylanmasi va fondni uzoq muddatli boshqarishni qo‘llab-quvvatlaydigan, shu bilan birga, fond xavfsizligini ta’minlaydigan texnologiyalar talab etildi.

Loyihada texnologiyalar an’anaviy kutubxona modeliga qo‘shimcha vosita sifatida qaralmadi. Aksincha, ular foydalanuvchilarning resurslarni izlab topishi, materiallarni vaqtincha foydalanish uchun olishi, raqamli kontentdan foydalanishi va kutubxona muhiti bilan o‘zaro aloqasini ta’minlovchi jarayonlarga bevosita integratsiya qilindi.

RFID texnologiyasi asosidagi to‘liq avtomatlashtirish

Bibliotheca kompaniyasi va uning Markaziy Osiyodagi rasmiy hamkori SmartLibrary Markazdagi jarayonlarni raqamlashtirish va soddalashtirish maqsadida RFID texnologiyasiga asoslangan kutubxonani avtomatlashtirishning kompleks yechimini joriy etdi. Tizim materiallarni mustaqil ravishda vaqtincha foydalanish uchun rasmiylashtirish, inventarizatsiya va fondni samarali boshqarish, ishonchli xavfsizlik hamda kitobxonlar uchun umuman yangilangan xizmat ko‘rsatish muhitini ta’minlaydi. Bularning barchasi Markazning keng ko‘lamli fondidagi materiallarni oson topish va ulardan foydalanish imkonini beruvchi ochiq foydalanish mumkin bo‘lgan ma’lumotlar bazasiga asoslanadi.

Ushbu texnologiyalar birgalikda kutubxona xodimlarining operatsion ehtiyojlarini hamda raqamli muhitga moslashgan auditoriyaning talablarini qondiruvchi integratsiyalashgan infratuzilmani shakllantiradi. RFID texnologiyasi joriy etilgan muhit kutubxonadagi kundalik jarayonlar samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Bu esa xodimlarga tadqiqotlarni va foydalanuvchilarni qo‘llab-quvvatlash uchun ko‘proq vaqt ajratish, tashrif buyuruvchilarga esa xizmatlardan mustaqil ravishda foydalanish imkonini beradi.

Foydalanuvchilarga mustaqillik beruvchi o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish tizimi

O‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish Markazning zamonaviy kutubxona muhitida muhim o‘rin tutadi. selfCheck 3000 yordamida foydalanuvchilar materiallarni vaqtincha foydalanish uchun olish operatsiyalarini mustaqil bajarishi mumkin. Bu jarayondagi qiyinchiliklarni kamaytiradi va xizmat ko‘rsatishning yanada moslashuvchan muhitini yaratishga yordam beradi.

Mazkur yondashuv mahalliy kitobxonlar va talabalardan tortib tadqiqotchilar hamda xalqaro olimlargacha bo‘lgan turli auditoriyaga xizmat ko‘rsatishi kutilayotgan kutubxona uchun ayniqsa muhimdir. Asosiy maqsad bilim manbalaridan foydalanishni imkon qadar tushunarli va samarali qilishdan iborat. O‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish tizimining asosida yotuvchi RFID texnologiyasi foydalanuvchilarni kutubxona fondi bilan bog‘lashga ko‘maklashadi, shu bilan birga, fondni aniq va samarali boshqarishni ta’minlaydi.

RFID texnologiyasi yordamida kutubxona fondini boshqarish

Ilmiy manbalar, nodir nashrlar, qo‘lyozmalar va madaniy ahamiyatga ega materiallarni o‘z ichiga olgan fondni boshqarish yuqori aniqlikni talab etadi.

Markaz kutubxonasi O‘zbekistonning milliy merosi, shuningdek, jahon ma’naviy va intellektual tarixini o‘rganishga xizmat qiladigan yirik ilmiy resurs sifatida rivojlantirilmoqda. Markaz o‘z kutubxonasini rivojlantirishda raqamlashtirish, elektron kataloglar, ko‘p tilli tadqiqot resurslari va zamonaviy texnologiyalarning muhim ahamiyatini ham ta’kidlab kelmoqda.

Bibliotheca kompaniyasining RFID infratuzilmasi ushbu maqsadni qo‘llab-quvvatlaydi. DLA inventoryWand qurilmasi kutubxona xodimlariga inventarizatsiya ishlarini samarali bajarishda yordam beradi, RFID ish stansiyalari esa tegishli yorliqlar bilan belgilangan materiallarni qayta ishlash va boshqarishni ta’minlaydi. Loyihani amalga oshirish doirasida 200 000 ta RFID yorlig‘i joriy etilgan bo‘lib, mazkur infratuzilma katta hajmdagi va tobora kengayib borayotgan fondni boshqarish uchun miqyoslashtirish imkoniyatiga ega asosni yaratadi.

RFID identifikatsiyasi va kutubxona avtomatlashtirish tizimlarining bunday uyg‘unligi inventarizatsiya aniqligini oshirish, fond bilan ishlash jarayonlarini soddalashtirish hamda kutubxona xodimlariga materiallar holati va harakati ustidan yanada kengroq nazorat imkoniyatini taqdim etishga yordam beradi.

Bosma sahifalardan tashqari raqamli resurslardan foydalanish imkoniyatlari

Kutubxonadagi texnologik imkoniyatlar faqat kitoblar bilan cheklanmaydi. Raqamli transformatsiyani takomillashtirish va jadallashtirish maqsadida Hublet planshet stansiyalari o‘rnatildi. Ular foydalanuvchilarga planshetlarni vaqtincha foydalanish uchun olish, elektron resurslardan hamda Markaz va uning kutubxonasi haqidagi ma’lumotlardan foydalanish imkonini beradi.

Hublet tizimining joriy etilishi kutubxonadan foydalanish tajribasiga yana bir yo‘nalishni — talabga ko‘ra raqamli resurslardan foydalanish imkoniyatini qo‘shadi. Planshetlar kutubxona xodimlari tomonidan bevosita boshqarilishi mumkin. Xodimlar ularda foydalanish mumkin bo‘lgan ilovalar va veb-sahifalarni nazorat qila oladi.

Qurilmalar gigiyena va shaxsiy ma’lumotlar maxfiyligini hisobga olgan holda ishlab chiqilgan bo‘lib, planshet qaytarilganda foydalanuvchi ma’lumotlari avtomatik ravishda o‘chiriladi. Bu kutubxonaning jismoniy fondlari bilan bugungi tadqiqotchilar va ta’lim oluvchilar tomonidan tobora ko‘proq talab qilinayotgan raqamli resurslar o‘rtasida amaliy bog‘liqlikni yaratadi.

Foydalanuvchilar uchun qulaylikni saqlagan holda xavfsizlikni ta’minlash

Kutubxona fondida nodir va tarixiy ahamiyatga ega materiallar mavjud bo‘lganida, ularni muhofaza qilish ayniqsa muhim ahamiyat kasb etadi. RFID gate ultra qurilmalari kutubxonaning kirish va chiqish joylarida RFID texnologiyasiga asoslangan xavfsizlik tizimini ta’minlaydi. Bu ochiq va mehmondo‘st muhitni saqlagan holda fondni himoya qilishga yordam beradi.

RFID texnologiyasi kutubxona infratuzilmasining bir nechta yo‘nalishida qo‘llanilgani sababli xavfsizlik alohida vazifa emas, balki kengroq texnologik ekotizimning bir qismiga aylanadi. Natijada fondni muhofaza qilish, materiallar aylanmasi va kutubxona boshqaruviga nisbatan yanada yaxlit yondashuv shakllanadi.

uniFi+ orqali kutubxona tizimlarini o‘zaro bog‘lash

Zamonaviy kutubxona uchun alohida texnologiyalarning o‘zi yetarli emas. U insonlar, xizmatlar va raqamli muhit o‘rtasidagi o‘zaro aloqani ham ta’minlashi kerak. Shu sababli loyiha Bibliotheca kompaniyasining integratsiyalashgan tarmoq yechimi — uniFi+ tizimini ham o‘z ichiga oladi. U texnologiyalarga boy kutubxona muhiti uchun zarur raqamli ulanishni ta’minlashga yordam beradi.

RFID avtomatlashtirish tizimi va Hublet raqamli xizmatlari bilan birgalikda tarmoq infratuzilmasi Markazning jismoniy va raqamli resurslar uzviy uyg‘unlikda mavjud bo‘la oladigan zamonaviy bilim muhitini yaratishga qaratilgan maqsadini qo‘llab-quvvatlaydi.

O‘zbekistonda kutubxonalar kelajagiga nazar

Islom sivilizatsiyasi markazi kutubxonalar o‘z madaniy vazifalari bilan chuqur bog‘liqligini saqlagan holda qanday rivojlanishi mumkinligining muhim namunasidir. RFID kutubxona texnologiyalari, materiallarni mustaqil ravishda vaqtincha foydalanish uchun olish, fondni boshqarish, xavfsizlik, planshetlar orqali raqamli resurslardan foydalanish va integratsiyalashgan aloqa imkoniyatlarini birlashtirish orqali Markaz yangi avlod kitobxonlari va tadqiqotchilarining ehtiyojlarini qondirishga mo‘ljallangan zamonaviy infratuzilmani yaratdi.

Kutubxona allaqachon faol intellektual makonga aylanib bormoqda. Markaz ilmiy tadbirlar, tadqiqot faoliyati, elektron resurslar va kengayib borayotgan fond haqida ma’lumot bermoqda.

O‘zbekiston uchun ushbu loyiha kutubxona texnologiyalariga kiritilgan investitsiyalar madaniy merosni asrab-avaylash va bilimlarni ulashishga qaratilgan kengroq maqsadlarga qanday hissa qo‘shishi mumkinligini namoyon etadi. Tashrif buyuruvchilar va tadqiqotchilar uchun esa u shunchalik muhim bo‘lgan yana bir imkoniyatni — ko‘p asrlik bilimlarni raqamli davr vositalari orqali o‘rganish mumkin bo‘lgan makonni taqdim etadi.

Islom sivilizatsiyasi markazi faqat o‘tmishni kashf etish maskani emas. Uning kutubxonasi kelgusidagi imkoniyatlarni kashf etishga xizmat qiladigan infratuzilmani shakllantirishga hissa qo‘shmoqda.