Yangiliklar

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro ilmiy-ma’rifiy platformasi doirasida mamlakat va Islom dunyosi ta’lim, fan va madaniyat tashkiloti (ICESCO) o‘rtasidagi hamkorlikka bag‘ishlangan yangi kitob nashrga tayyorlanmoqda. «ICESCO va O‘zbekiston: sifatli ta’lim, yuksak madaniyat va qadriyatlarga asoslangan ma’rifat — mushtarak maqsad» nomli nashrda ta’lim, ilmiy tadqiqotlar, qo‘lyozmalarni asrash, madaniy merosni targ‘ib etish hamda xalqaro ma’rifiy muloqot sohasidagi hamkorlikning asosiy yo‘nalishlari yoritiladi.

Mazkur kitob O‘zbekistonning islom sivilizatsiyasi tarixida tutgan o‘rni, mamlakatda amalga oshirilayotgan ilmiy-ma’rifiy tashabbuslar va ICESCO bilan shakllangan institutsional aloqalarni yaxlit tahlil qilishga qaratilgan.

Nashrda tarixiy merosni o‘rganish bilan bir qatorda, undan zamonaviy ta’lim, ilmiy tadqiqotlar va madaniyatlararo muloqotni rivojlantirishda foydalanish masalalariga ham e’tibor qaratiladi.

ICESCO — ta’lim, ilm-fan va madaniyatni birlashtiruvchi tashkilot

Islom dunyosi ta’lim, fan va madaniyat tashkiloti 1982-yilda rasman tashkil etilgan. Qarorgohi Marokash poytaxti Rabot shahrida joylashgan ICESCO Islom hamkorlik tashkilotiga a’zo davlatlar o‘rtasida ta’lim, ilm-fan, madaniyat va kommunikatsiya sohalaridagi aloqalarni rivojlantirishga ixtisoslashgan.

Tashkilotning asosiy vazifalari ta’lim sifatini oshirish, ilmiy tadqiqotlar va innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash, madaniy merosni muhofaza qilish hamda mamlakatlar o‘rtasida bilim va tajriba almashishni kengaytirishdan iborat.

O‘zbekiston bilan hamkorlikda ham ana shu yo‘nalishlar ustuvor ahamiyat kasb etmoqda.

Mamlakatning ko‘p asrlik ilmiy-ma’naviy merosi, tarixiy shaharlari va buyuk mutafakkirlar qoldirgan asarlar mazkur sheriklik uchun muhim ilmiy va madaniy asos bo‘lib xizmat qilmoqda.

Mushtarak ilmiy meros — hamkorlikning tarixiy asosi

Samarqand, Buxoro, Termiz va Xorazm asrlar davomida islom sivilizatsiyasida ilm-fan, diniy tafakkur, ta’lim va madaniy aloqalarning muhim markazlari bo‘lib kelgan.

Imom Buxoriy va Imom Termiziyning hadis ilmiga qo‘shgan hissasi, Imom Moturidiyning aqidaviy ta’limoti, Bahouddin Naqshbandning ma’naviy tarbiyaga oid qarashlari, Mirzo Ulug‘bekning astronomik tadqiqotlari mintaqaning jahon intellektual taraqqiyotidagi o‘rnini ko‘rsatadi.

Ushbu merosning bugungi ahamiyati uni saqlash bilan cheklanmaydi. Qadimiy qo‘lyozmalarni tadqiq etish, tarixiy manbalarni ilmiy muomalaga kiritish, yangi avlod mutaxassislarini tayyorlash va olingan bilimlarni xalqaro auditoriyaga yetkazish dolzarb vazifalardan hisoblanadi.

O‘zbekiston va ICESCO hamkorligi ana shu tarixiy merosni zamonaviy ilm-fan va ta’lim imkoniyatlari bilan bog‘lashga qaratilgan.

Rasmiy muloqotdan amaliy loyihalargacha

Ikki tomonlama hamkorlikning muhim yo‘nalishlaridan biri — ta’lim va ilmiy tadqiqotlar.

O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasida ICESCOning Islom sivilizatsiyasini o‘rganish kafedrasi faoliyati yo‘lga qo‘yilgani bu boradagi amaliy tashabbuslardan biridir.

Mazkur yo‘nalish islom sivilizatsiyasi tarixi, ilmiy maktablar, arab tili va diniy-ma’rifiy fanlarni o‘rganish, shuningdek, talabalar hamda tadqiqotchilarning xalqaro ilmiy muhit bilan aloqalarini rivojlantirishga xizmat qilmoqda.

Hamkorlikning yana bir muhim yo‘nalishi tarixiy qo‘lyozmalarni asrash, restavratsiya qilish va raqamlashtirish bilan bog‘liq.

2021-yilda ICESCO va Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi o‘rtasida imzolangan memorandumda qo‘lyozmalarni tiklash, raqamli meros, ilmiy nashrlar hamda xalqaro anjumanlarni tashkil etish kabi yo‘nalishlar belgilangan.

Bunday hamkorlik tarixiy manbalarni muhofaza qilish bilan bir qatorda, ularni tadqiqotchilar uchun yanada qulay va ochiq shaklda taqdim etish imkoniyatlarini kengaytiradi.

Shuningdek, O‘zbekiston va ICESCO doirasida arab tili ta’limi, o‘qituvchilar malakasini oshirish, ilmiy kadrlar tayyorlash va oliy ta’lim muassasalari o‘rtasida akademik aloqalarni rivojlantirishga ham e’tibor qaratilmoqda.

2024–2026 yillar: hamkorlikning yangi yo‘nalishlari

So‘nggi yillarda O‘zbekiston va ICESCO o‘rtasidagi muloqot ta’lim, ilmiy tadqiqotlar va madaniy meros bilan bog‘liq bir qator xalqaro tashabbuslarda namoyon bo‘ldi.

2024-yil may oyida tashkilot rahbariyati va O‘zbekiston Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi vakillari o‘rtasida bo‘lib o‘tgan uchrashuvda ilmiy tadqiqotlarni qo‘llab-quvvatlash, innovatsion dasturlar, talabalar uchun stipendiyalar va universitetlar o‘rtasidagi aloqalarni kengaytirish masalalari muhokama qilindi.

O‘sha yilning 23–26 avgust kunlari O‘zbekistondagi islom siviliazsiyasi markazi va O‘zbekiston madaniy merosini o‘rganish, saqlash va ommalashtirish bo‘yicha Butunjahon jamiyati (WOSCU) hamkorligida Toshkent va Samarqandda «Buyuk ajdodlar merosi — Uchinchi Renessans asosi» mavzusida VIII xalqaro kongress bo‘lib o‘tdi.

40 ga yaqin mamlakatdan olimlar va xalqaro tashkilotlar vakillari qatnashgan mazkur tadbirda O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini o‘rganish, asrab-avaylash va ommalashtirish, xalqaro ilmiy hamkorlikni rivojlantirishga oid masalalar muhokama qilindi.

2025-yilda Samarqandning ICESCO tomonidan Islom dunyosi madaniyat poytaxti sifatida e’tirof etilishi O‘zbekistonning madaniy merosini xalqaro miqyosda targ‘ib etishda yana bir muhim voqea bo‘ldi.

2026-yil iyul oyida esa O‘zbekistonda ICESCO hamkorligida «Islom sivilizatsiyasi: tinchlik, bag‘rikenglik va ma’rifat yo‘li» mavzusida xalqaro Islom sivilizatsiyasi forumi tashkil etildi.

Forum doirasida Islom sivilizatsiyasi markazi va ICESCO o‘rtasida Imom Buxoriy nomidagi xalqaro mukofotni ta’sis etish bo‘yicha memorandum imzolandi.

Ushbu tashabbus islom sivilizatsiyasi tarixi, hadisshunoslik, qo‘lyozmalar merosi, ilm-ma’rifat va madaniyatlararo muloqotni o‘rganishga hissa qo‘shayotgan olimlar hamda ilmiy muassasalarni rag‘batlantirishga qaratilgan.

Islom sivilizatsiyasi markazi — xalqaro ilmiy muloqot maydoni

Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi asosida barpo etilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi faoliyati tarixiy eksponatlarni namoyish etish bilangina cheklanmaydi. Uning ilmiy yo‘nalishlari qo‘lyozmalarni tadqiq etish, tarixiy bilimlarni tizimlashtirish, xalqaro ilmiy muloqotni kengaytirish va yangi nashrlarni tayyorlashni ham qamrab oladi.

ICESCO bilan hamkorlik ana shu faoliyatga xalqaro mazmun bag‘ishlaydi.

Ayniqsa, qo‘lyozmalar va tarixiy manbalarni o‘rganish, ilmiy nashrlarni tayyorlash, raqamli texnologiyalardan foydalanish hamda madaniyatlararo muloqotni rivojlantirish ikki muassasa manfaatlari tutashadigan muhim yo‘nalishlar hisoblanadi.

Shu jihatdan, Islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro ilmiy-ma’rifiy platformasi doirasida tayyorlanayotgan yangi kitob hamkorlikning tarixi, mavjud natijalari va istiqbollarini kengroq jamoatchilikka yetkazishga qaratilgan.

Ta’lim va yosh olimlar — uzoq muddatli hamkorlik asosi

O‘zbekiston va ICESCO sherikligining istiqboli yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash, yosh tadqiqotchilarni xalqaro ilmiy loyihalarga jalb qilish va ilmiy aloqalarning barqarorligini ta’minlash bilan uzviy bog‘liq.

Tarixiy merosni tadqiq etish uchun manbashunoslik, sharqshunoslik, restavratsiya, tilshunoslik, raqamli texnologiyalar va boshqa sohalarda zamonaviy bilimlarga ega kadrlar zarur.

Bu yo‘nalishda qo‘shma ta’lim dasturlari, ilmiy seminarlar, akademik almashinuv va xalqaro tadqiqot loyihalari muhim imkoniyatlar yaratishi mumkin.

Ayniqsa, yosh olimlarning xalqaro ilmiy hamkorlikda ishtirok etishi ularga yangi tadqiqot usullarini o‘zlashtirish, tarixiy manbalar bilan ishlash va o‘z ilmiy natijalarini keng auditoriyaga taqdim etish imkonini beradi.

Mazkur yondashuv tarixiy merosni o‘rganishni faqat o‘tmish haqidagi bilimlar bilan cheklamay, uni zamonaviy ilmiy taraqqiyotning muhim tarkibiy qismiga aylantirishga xizmat qiladi.

O‘zbekiston va ICESCO hamkorligining istiqbolli yo‘nalishlari qatorida qo‘lyozmalarni raqamlashtirish, ko‘p tilli ilmiy nashrlar tayyorlash, tarixiy manbalar kataloglarini yaratish, tadqiqotchilar malakasini oshirish hamda xalqaro ilmiy konferensiyalar tashkil etish kabi tashabbuslarni ko‘rsatish mumkin.

Ushbu yo‘nalishlar bo‘yicha kelgusidagi natijalar aniq dasturlar, moliyalashtirish mexanizmlari va institutsional kelishuvlarga bog‘liq bo‘ladi.

Shu nuqtai nazardan, hamkorlik samaradorligini amalga oshirilgan tadqiqotlar, tayyorlangan mutaxassislar, nashr etilgan ilmiy asarlar, saqlab qolingan tarixiy manbalar va qo‘shma loyihalar natijalari asosida baholash muhimdir.

«ICESCO va O‘zbekiston: sifatli ta’lim, yuksak madaniyat va qadriyatlarga asoslangan ma’rifat — mushtarak maqsad» kitobining nashrga tayyorlanayotgani ana shu hamkorlikni tizimli yoritish, uning amaliy natijalari va kelgusi istiqbollarini keng auditoriyaga taqdim etishga qaratilgan navbatdagi ilmiy-ma’rifiy tashabbusdir.